Açığa Satış Maliyetleri: Ödünç Ücreti ve Diğerleri
Bir hisseyi 100 liradan açığa sattınız, 90 liradan geri aldınız. Kârınız 10 lira mı?
Hayır. Açığa satışta pozisyonu taşımanın kendisi para götürür ve bu maliyetler çoğu hesaplamada atlanır.
Açığa satış neden maliyetli?
Normal alımda ödediğiniz tek şey komisyon ve vergidir. Hisseyi alırsınız, elinizde durur, bekleme maliyeti yoktur.
Açığa satışta ise elinizde olmayan bir şeyi satarsınız. Bunun için önce hisseyi birinden ödünç almanız gerekir. Ödünç ilişkisi bir kira ilişkisidir ve kiranın bedeli vardır. Üstelik bu bedel her gün işler.
Sonuç şu: açığa satışta zaman size karşı çalışır. Uzun pozisyonda beklemek bedava, kısa pozisyonda beklemek pahalıdır.
Altı maliyet kalemi
1. Ödünç ücreti
Hisseyi ödünç aldığınız tarafa ödediğiniz bedeldir. Yıllık oran olarak ifade edilir ve pozisyonu taşıdığınız gün sayısına göre hesaplanır.
Oran sabit değildir, arz ve talebe göre belirlenir. Bulunması kolay bir hissede düşük, ödünç bulunması zor bir hissede çok yüksek olabilir. Kritik nokta şudur: bir hissede açığa satış talebi arttıkça ödünç ücreti de artar. Yani en çok açığa satılmak istenen hisseyi taşımak en pahalıdır.
2. Takasbank komisyonu
Türkiye'de organize ödünç işlemleri Takasbank Ödünç Pay Piyasası üzerinden yürür. Takasbank merkezi karşı taraf olarak işleme aracılık eder ve taraflardan komisyon alır.
Komisyonun bir asgari tutarı vardır ve işlem hacmi büyüdükçe artar. Vadesi bir günden uzun ödünçlerde komisyon her gün işleme konu kıymetin piyasa değeri üzerinden hesaplanır ve önceki günün tutarına eklenir.
3. Temettü tazmini
Bu kalem en sık atlanandır. Ödünç aldığınız hisse pozisyonunuz açıkken temettü dağıtırsa, o temettüyü ödünç veren tarafa siz ödersiniz.
Mantığı basit: hisseyi ödünç veren kişi, hisse elinde kalsaydı temettüyü alacaktı. Ödünç verdiği için bu hakkını kaybetmemeli. Dolayısıyla temettü tutarı sizin cebinizden çıkar.
Bu nedenle temettü verimi yüksek bir hisseyi temettü dönemi boyunca açığa satılı tutmak, ödünç ücretinin üzerine ayrı bir maliyet bindirir.
4. Teminat ve fırsat maliyeti
Açığa satış pozisyonu için hesabınızda teminat bulundurmanız gerekir. Bu tutar bloke kalır ve başka bir yatırımda kullanılamaz.
Doğrudan bir ödeme değildir ama gerçek bir maliyettir: aynı parayı başka bir yerde değerlendirseydiniz elde edeceğiniz getiriden vazgeçmiş olursunuz.
Fiyat aleyhinize hareket ettikçe teminat ihtiyacı büyür ve teminat tamamlama çağrısı gelir.
5. Komisyon ve vergi
Açığa satışta iki işlem yaparsınız: satış ve geri alım. Her ikisinde de aracı kurum komisyonu ödersiniz. Borsada vergi uygulamaları da işlem sonucuna göre devreye girer.
6. Alış-satış farkı
Pozisyonu açarken alış fiyatından satar, kapatırken satış fiyatından alırsınız. Aradaki makas her iki işlemde de aleyhinize çalışır. Likiditesi düşük hisselerde bu fark tek başına kârı silebilir.
Örnek hesap
Rakamları basit tutarak nasıl işlediğini görelim. Aşağıdaki oranlar örnektir; gerçek oranlar hisseye, kuruma ve döneme göre değişir.
100.000 TL değerinde hisseyi açığa sattınız ve pozisyonu 90 gün taşıdınız. Bu sürede hisse %10 düştü, yani fiyat farkından 10.000 TL kazandınız.
Maliyetler:
- Ödünç ücreti yıllık %8 varsayımıyla 90 gün için yaklaşık 2.000 TL
- Takasbank komisyonu ve aracı kurum masrafları, birkaç yüz lira düzeyinde
- Bu dönemde %3 temettü dağıtıldıysa 3.000 TL temettü tazmini
- Alım ve satım komisyonları
Görüldüğü gibi 10.000 TL'lik brüt kazancın yarısına yakını maliyetlere gidebiliyor. Temettü ödemesi olmasaydı tablo belirgin şekilde farklı olurdu.
Buradan çıkan pratik kural: açığa satışta hedeflediğiniz düşüş, taşıma maliyetini rahatça aşacak büyüklükte olmalı ve pozisyonun süresi baştan sınırlanmalıdır.
Borsa İstanbul hisselerini Slayz'da incele →
Maliyeti düşürmenin yolları
Maliyetlerin bir kısmı sabittir, bir kısmı sizin kararınıza bağlıdır.
Süreyi kısaltın. Ödünç ücreti ve komisyon günlük işlediği için taşıma süresi en doğrudan kontrol edebileceğiniz kalemdir. Açık uçlu bir kısa pozisyon, maliyeti açık uçlu hale getirir.
Temettü takvimine bakın. Pozisyonu açmadan önce hissenin temettü dağıtım tarihini kontrol edin. Dağıtım dönemini kapsayan bir pozisyon, tazmin yükümlülüğü nedeniyle belirgin şekilde pahalılaşır.
Ödünç bulunması kolay hisseleri tercih edin. Endekse dahil, yüksek hacimli paylarda ödünç ücreti düşük seyreder. Bulunması zor paylarda oran hızla yükselebilir.
Limit emir kullanın. Hem açılışta hem kapanışta limit emir kullanmak, alış-satış farkının maliyetini sınırlar.
Pair trade'de maliyet neden daha da kritik?
Pair trade stratejisinde hedeflenen kazanç, iki hisse arasındaki farkın kapanmasıdır. Bu fark genellikle küçüktür; %10-15 bandındaki bir yakınsama tipik sayılır.
Kısa bacağın taşıma maliyeti bu farkın önemli bir bölümünü yiyebilir. Strateji kâğıt üzerinde çalışıyor görünse bile, maliyetler düşüldükten sonra sonuç negatife dönebilir.
Bu nedenle pair trade planlanırken ödünç ücreti ve temettü takvimi analiz aşamasında hesaba katılır, sonradan değil. BIST'te pair trade yazısında Türkiye'ye özgü ek kısıtları ele aldık.
⚠️ Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yukarıdaki hesap örnek amaçlıdır; gerçek oranlar hisseye, aracı kuruma ve döneme göre değişir. Açığa satış işlemleri yatırdığınızdan fazlasını kaybetmenize yol açabilir ve zarar teorik olarak sınırsızdır. Güncel komisyon ve ödünç koşulları için aracı kurumunuzun ücret tarifesine başvurunuz. Yatırım hizmetleri, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilen lisanslı Dinamik Menkul Değerler A.Ş. tarafından sunulmaktadır.
Sık sorulan sorular
Açığa satışın maliyeti nedir?
Başlıca kalemler şunlardır: hisseyi ödünç almanın ücreti, Takasbank ve aracı kurum komisyonları, pozisyon açıkken dağıtılan temettünün tazmini, teminatın bağlı kalmasından doğan fırsat maliyeti ve alış-satış farkı.
Ödünç ücreti nasıl belirlenir?
Arz ve talebe göre değişir. Ödünç bulunması kolay hisselerde düşük, açığa satış talebi yoğun olan hisselerde yüksek olur. Yıllık oran üzerinden, pozisyonun taşındığı gün sayısına göre hesaplanır.
Açığa satarken temettü öder miyim?
Evet. Pozisyonunuz açıkken hisse temettü dağıtırsa, bu tutarı hisseyi ödünç aldığınız tarafa ödersiniz. Buna temettü tazmini denir.
Açığa satış pozisyonunu ne kadar süre taşıyabilirim?
Teorik bir üst sınır yoktur, ancak maliyet her gün işlediği için süre uzadıkça pozisyon pahalılaşır. Ayrıca ödünç veren taraf hisseyi geri isteyebilir.
Takasbank ÖPSP nedir?
Takasbank Ödünç Pay Piyasası'nın kısaltmasıdır. Hisse senedi ödünç işlemlerinin yürütüldüğü organize piyasadır ve Takasbank burada merkezi karşı taraf olarak görev yapar.
Maliyetler pair trade stratejisini nasıl etkiler?
Pair trade'de hedeflenen kazanç iki hisse arasındaki farkın kapanmasıdır ve bu fark genellikle sınırlıdır. Kısa bacağın taşıma maliyeti bu farkın önemli bölümünü tüketebilir, bu yüzden maliyetler analiz aşamasında hesaba katılmalıdır.