BIST'te Pair Trade: Türkiye'ye Özgü Engeller
2 Mart 2026'da Borsa İstanbul'da açığa satış yasaklandı. Yasak dokuz kez uzatıldı ve ancak 29 Haziran'da kalktı. Yaklaşık dört ay boyunca pair trade stratejisinin kısa bacağını kurmak mümkün değildi.
Bu, Türkiye'de pair trade'i anlatan hiçbir genel kaynağın söylemediği şeydir: burada strateji teknik bir mesele olmaktan önce bir düzenleme meselesidir.
Türkiye'ye özgü üç engel
Pair trade'in mantığı her piyasada aynı çalışır. Uygulanabilirliği çalışmaz.
1. Kısa bacak bir gecede kapanabilir
SPK, piyasa koşullarına göre açığa satış işlemlerini geçici olarak durdurabiliyor. 2026'daki yasak 28 Şubat'ta başlayan jeopolitik gerilimin ardından 2 Mart'ta uygulamaya girdi ve 26 Haziran'a kadar sürdü. Yasağın kalkmasıyla emir-işlem oranı da 5'e 1 seviyesine geri döndü.
Bu tür bir yasak yürürlükteyken açık pozisyonunuzu kapatabilirsiniz, ama yenisini açamazsınız. Yani stratejinizin yarısı, sizin kararınız dışında devre dışı kalır.
Pratik sonuç: BIST'te pair trade planlarken kısa bacağın sürekliliğini varsaymamak gerekir.
2. Ödünç pay piyasası sığ
Açığa satış için hisseyi önce ödünç almanız gerekir. Türkiye'de bunun organize adresi Takasbank Ödünç Pay Piyasası, kısaca ÖPSP'dir. Takasbank burada merkezi karşı taraf olarak çalışır.
Sorun şu: piyasa dar. Teminat koşulları ve işlem komisyonları nedeniyle hacim sınırlı kalıyor ve her hisse her zaman ödünç bulunmuyor. BIST 100 dışındaki hisselerde ödünç bulmak çoğu zaman mümkün olmuyor.
Maliyet tarafının ayrıntısı açığa satış maliyetleri yazısında.
3. Sektör derinliği sınırlı
Pair trade birbirine gerçekten benzeyen iki şirket ister. ABD'de bir sektörde onlarca karşılaştırılabilir şirket bulunur. BIST'te çoğu sektörde bu sayı ikiyi üçü geçmez.
Karşılaştırılabilir çiftin bulunduğu alanlar sınırlıdır: bankacılık, demir-çelik, telekomünikasyon, havacılık, gıda perakendesi ve çimento gibi başlıklar öne çıkar. Bu sektörlerin dışında benzer iş modeline sahip iki halka açık şirket bulmak zorlaşır.
Bir çifti değerlendirirken nelere bakılır?
İki hissenin aynı sektörde olması yeterli değil. Sırayla şu sorular sorulur.
Gelir yapıları benzer mi? İki banka aynı sektörde olabilir ama biri ağırlıklı olarak kurumsal kredide, diğeri bireysel bankacılıkta yoğunlaşmışsa farklı risklere maruz kalırlar.
Korelasyon geçmişte ne kadar güçlüydü? Korelasyon tek bir sayı olarak değil, zaman içindeki seyri üzerinden okunur. Uzun süre yüksek seyredip yakın dönemde düşmüşse ayrışma başlamış olabilir.
Ayrışmanın sebebi ne? Fark yalnızca fiyat çarpanlarından mı geliyor, yoksa marjlar ve büyüme de mi ayrıştı? İkincisi kalıcı ayrışma işaretidir.
Betalar farklı mı? Eşit tutarlı pozisyon açmak yetmez. İki hissenin beta katsayısı farklıysa pozisyonlar buna göre ölçeklenmeli, aksi halde portföy piyasa yönüne açık kalır.
İkisi de likit mi? Likidite zayıfsa giriş ve çıkış maliyeti stratejinin hedeflediği farkı yiyebilir.
Kısa bacak için ödünç bulunuyor mu? Bu soru en sona değil, en başa sorulmalıdır. Ödünç bulunamıyorsa diğer analizlerin pratik karşılığı yoktur.
Borsa İstanbul hisselerini Slayz'da incele →
Yasak döneminde ne yapılabilir?
Kısa bacak kapandığında stratejinin tamamı durmak zorunda değil, ama alternatifler kendi kısıtlarını getirir.
Mevcut pozisyonu taşımak. Yasak genellikle yeni pozisyon açılmasını engeller, açık pozisyonların kapatılmasını değil. Elinizdeki pozisyonu yönetmeye devam edebilirsiniz.
Vadeli işlem ve opsiyon tarafına geçmek. VİOP'ta pay bazlı sözleşmeler üzerinden kısa yönlü pozisyon kurulabilir. Ancak sözleşme bulunan pay sayısı sınırlıdır, vade yapısı ayrı bir risk getirir ve likidite spot piyasadan daha düşüktür.
Tek bacakla ilerlemek. Yalnızca geride kaldığını düşündüğünüz hisseyi almak mümkündür, fakat bu artık pair trade değildir. Piyasa riskini üstlenmiş olursunuz ve stratejinin nötr yapısı ortadan kalkar.
Üçünde de ortak sonuç şudur: yasak dönemi stratejiyi aynı şekilde sürdürmenize izin vermez. Bu ihtimali baştan planlamak, sonradan çözüm aramaktan daha ucuzdur.
Türkiye'ye özgü ek riskler
Enflasyon muhasebesi. Yüksek enflasyon dönemlerinde finansal tabloların karşılaştırılabilirliği zorlaşır. İki şirketin raporlama tercihleri farklıysa oranlar yanıltıcı olabilir.
Kur etkisi asimetrik olabilir. Aynı sektördeki iki şirketten biri ihracatçı, diğeri ağırlıklı iç pazara satış yapıyorsa kur hareketi ikisini ters yönde etkiler. Bu, korelasyonun neden kalıcı olarak bozulabileceğinin sık görülen bir sebebidir.
Tekil düzenleme kararları. Bir sektöre yönelik tarife, vergi veya fiyat düzenlemesi iki şirketi eşit etkilemeyebilir.
Tedbir uygulamaları. Borsa İstanbul, belirli paylarda açığa satış yasağı dahil çeşitli tedbirler uygulayabilir. Tedbirli bir paya pozisyon kurulmuş olması stratejiyi ortasında bırakabilir.
Sonuç: mantık evrensel, uygulama yerel
Pair trade'in fikri sağlamdır ve iki şirketi karşılaştırarak düşünmek her yatırımcı için faydalıdır. Ancak BIST'te tam anlamıyla uygulamak, açığa satışın serbest olmasına, ödünç bulunmasına ve iki gerçekten benzer şirketin varlığına bağlıdır.
Bu üç koşul aynı anda sağlanmadığında geriye kalan şey stratejinin kendisi değil, analiz alışkanlığıdır: "bu hisse ucuz mu" yerine "bu hisse rakibine göre neden geride" diye sormak.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Burada anılan sektörler örnek amacıyla kullanılmıştır ve herhangi bir hisse veya işlem önerisi içermez. Açığa satış ve kaldıraçlı işlemler yatırdığınızdan fazlasını kaybetmenize yol açabilir. Mevzuat ve borsa uygulamaları değişebilir; güncel durum için SPK ve Borsa İstanbul'un resmi duyurularına başvurmanız önerilir. Yatırım hizmetleri, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilen lisanslı Dinamik Menkul Değerler A.Ş. tarafından sunulmaktadır.
Sık sorulan sorular
Borsa İstanbul'da açığa satış serbest mi?
Açığa satış işlemleri kural olarak yapılabiliyor, ancak SPK piyasa koşullarına göre geçici yasak getirebiliyor. 2026'da 2 Mart ile 26 Haziran arasında uygulanan yasak dokuz kez uzatıldıktan sonra 29 Haziran'da kaldırıldı.
BIST'te pair trade yapılabilir mi?
Teknik olarak yapılabilir, ancak üç koşula bağlıdır: açığa satışın serbest olması, kısa bacak için ödünç pay bulunması ve karşılaştırılabilir iki şirketin varlığı. Bu koşullar her zaman birlikte sağlanmaz.
Açığa satış için hisse nereden ödünç alınır?
Organize adres Takasbank Ödünç Pay Piyasası'dır. Takasbank bu piyasada merkezi karşı taraf olarak görev yapar. Teminat koşulları ve komisyonlar nedeniyle piyasanın derinliği sınırlıdır.
Hangi sektörlerde karşılaştırılabilir çift bulunur?
Bankacılık, demir-çelik, telekomünikasyon, havacılık, gıda perakendesi ve çimento gibi sektörlerde birden fazla benzer ölçekli halka açık şirket bulunur. Diğer alanlarda karşılaştırılabilir çift bulmak zorlaşır.
Pair trade'de pozisyon büyüklükleri nasıl belirlenir?
Eşit tutar yeterli değildir. İki hissenin beta katsayıları dikkate alınarak pozisyonlar ölçeklenir; amaç portföyün piyasa yönüne açık kalmamasıdır.
Türkiye'de pair trade'in en büyük riski nedir?
Kısa bacağın düzenleme kaynaklı olarak kullanılamaz hale gelmesi. Açığa satış yasağı yürürlükteyken yeni pozisyon açılamaz ve strateji tek bacaklı kalır.