Eşit Dağıtım ve Oransal Dağıtım Nedir?
Bir halka arzda talep, arz edilen paydan fazla olduğunda payların nasıl paylaştırılacağı bir yönteme bağlanır. İki temel yöntem vardır: eşit dağıtım talep eden herkese aynı miktarı verir, oransal dağıtım ise talebin büyüklüğüne göre paylaştırır.
İkisi arasındaki fark
| Eşit dağıtım | Oransal dağıtım | |
|---|---|---|
| Ölçü | Talep eden kişi sayısı | Talep edilen pay miktarı |
| Kimin avantajına | Küçük yatırımcı | Büyük talepte bulunan |
| Çok talep etmek | Fark yaratmaz | Daha çok pay getirir |
Eşit dağıtımda 100 lot isteyenle 100.000 lot isteyen aynı miktarı alır. Oransal dağıtımda ise ikinci yatırımcı bin kat fazla pay alır.
Eşit dağıtım nasıl hesaplanır?
Formül basittir:
Kişi başı pay = Tahsis edilen toplam pay ÷ Talep eden yatırımcı sayısı
Bireysel yatırımcılara 10 milyon lot tahsis edilmişse ve 200.000 kişi talep etmişse, kişi başına 50 lot düşer. Talebiniz 50 lotun altındaysa talep ettiğiniz kadarını alırsınız; üzerindeyse 50 lot alırsınız.
Dağıtımdan artan paylar genelde ikinci turda, talebi hâlâ karşılanmamış yatırımcılar arasında paylaştırılır. Bu tur oransal işleyebilir; esaslar izahnamede yer alır.
Neden eşit dağıtım yaygınlaştı?
Oransal dağıtımda sonuç sermaye büyüklüğüyle doğru orantılıdır. Küçük yatırımcı, büyük talepte bulunan yatırımcının yanında kayda değer bir pay alamaz.
Eşit dağıtım bunu tersine çevirir: katılım sayısı ödüllendirilir, sermaye büyüklüğü değil. Türkiye'de son yıllarda bireysel yatırımcı tahsisatlarında bu yöntemin öne çıkması, halka arzların geniş bir yatırımcı tabanına ulaşması hedefiyle ilgilidir.
Pratik sonucu şu: eşit dağıtım uygulanan bir arzda talebinizi şişirmenin bir faydası yoktur. Kişi başı miktarın üzerinde talep etmek sadece daha fazla nakdinizi geçici olarak bloke eder.
Talep çok yüksek olursa?
Talep eden kişi sayısı öyle yükselebilir ki, kişi başına düşen miktar asgari işlem biriminin altına iner. Bu durumda eşit dağıtım fiilen uygulanamaz ve kura yöntemi devreye girer.
Kısaca
- Eşit dağıtım talep eden kişi sayısına, oransal dağıtım talep miktarına bakar.
- Eşit dağıtımda kişi başı pay = tahsis edilen pay ÷ talep eden kişi sayısı.
- Eşit dağıtım küçük yatırımcının, oransal dağıtım büyük talebin avantajınadır.
- Eşit dağıtımda talebi şişirmek pay miktarını artırmaz.
- Kişi başı miktar asgari birimin altına inerse kura yöntemi uygulanır.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi yöntemin uygulanacağını nereden öğrenirim?
İzahnamede ve tasarruf sahiplerine satış duyurusunda dağıtım esasları açıkça belirtilir. Tahsisat grubuna göre farklı yöntem uygulanabilir.
Eşit dağıtımda çok talep etmek işe yarar mı?
Hayır. Kişi başına düşen miktarın üzerinde talep etmek aldığınız pay sayısını artırmaz, sadece daha fazla nakit bloke edilir.
Aynı arza birden fazla hesaptan katılabilir miyim?
Mükerrer taleplere ilişkin kurallar arzın koşullarında düzenlenir. Aynı kişiye ait birden fazla talebin nasıl değerlendirileceği satış duyurusunda belirtilir.
Farklı tahsisat gruplarında farklı yöntem olabilir mi?
Evet. Bireysel yatırımcı grubunda eşit dağıtım uygulanırken kurumsal yatırımcı grubunda oransal dağıtım kullanılabilir.
İlgili Terimler
- Talep Toplama Yöntemleri — Dağıtımdan önceki aşama
- Kura Yöntemi — Eşit dağıtımın uygulanamadığı durum
- Tahsisat Grupları — Dağıtımın yapıldığı gruplar
- Lot — Asgari işlem birimi
- İzahname — Dağıtım esaslarının yer aldığı belge
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.