Bedelsiz Sermaye Artırımı Nedir? Portföye Etkisi Ne?
Bedelsiz sermaye artırımı, bir şirketin kendi iç kaynaklarını sermayeye ekleyerek ortaklarına ücretsiz yeni pay dağıtmasıdır. Yatırımcı hiçbir ödeme yapmaz; elindeki hisse sayısı artar, hisse fiyatı aynı oranda düşer. Portföyün toplam değeri değişmez.
Kaynağı nedir?
Bedelsizde dışarıdan para girmez. Şirket zaten bilançosunda duran kalemleri sermayeye aktarır:
- Kâr yedekleri — geçmiş yıllarda dağıtılmayıp içeride biriktirilmiş kârlar
- Emisyon primi — payların nominal değerin üzerinde satılmasından doğan fark
- Yeniden değerleme fonu — varlıkların güncel değere getirilmesinden doğan artış
Yani bilançonun bir tarafından diğerine muhasebe kaydı yapılır. Şirketin özkaynak toplamı ve değeri değişmez, sadece bileşimi değişir.
Portföyümde ne değişir?
%100 bedelsiz yapan bir şirket için 1.000 lot üzerinden bakalım:
| Öncesi | Sonrası | |
|---|---|---|
| Lot sayısı | 1.000 | 2.000 |
| Hisse fiyatı | 60,00 TL | 30,00 TL |
| Toplam değer | 60.000 TL | 60.000 TL |
Düzeltilmiş fiyat şöyle bulunur:
Düzeltilmiş fiyat = Önceki fiyat ÷ (1 + Bedelsiz oranı)
%50 bedelsizde 60 TL'lik hisse 40 TL'ye düzeltilir, lot sayısı 1.000'den 1.500'e çıkar. Toplam yine 60.000 TL.
Mantık temettü fiyat düzeltmesiyle aynı ailedendir, ama önemli bir farkla: temettüde şirketten nakit çıkar, bedelsizde çıkmaz. Bu yüzden bedelsiz bir kazanç değil, bir bölünmedir.
Şirket neden bedelsiz yapar?
- Fiyatı erişilebilir kılmak. Yüksek fiyatlı bir hisse küçük yatırımcı için hantaldır. Fiyat düşünce işlem hacmi ve likidite genelde artar.
- Sermayeyi enflasyona uydurmak. Türkiye'de nominal sermaye zamanla gerçek büyüklüğün gerisinde kalır. Bedelsiz bu farkı kapatır.
- Bilançoyu düzenlemek. Yedeklerde biriken kalemleri sermayeye taşımak bazı oranları ve kredi görünümünü etkiler.
Piyasada bedelsiz haberleri sıklıkla olumlu karşılanır. Bunun sebebi bedelsizin kendisi değil, genelde kârlı ve yedek biriktirmiş şirketlerin bunu yapabiliyor olmasıdır. İşaret değerlidir; işlemin kendisi değer yaratmaz.
Bedelsizde vergi var mı?
Bedelsiz olarak alınan paylar kâr payı sayılmaz ve bu nedenle beyana konu olmaz. Vergi, ancak payları sattığınızda ve orada bir değer artışı doğduğunda gündeme gelir.
Maliyet tarafında ise şu olur: eski maliyetiniz artan pay sayısına yayılır. 60 TL maliyetli 1.000 lotunuz %100 bedelsiz sonrası 2.000 lot olduğunda birim maliyet 30 TL'ye iner. Toplam maliyet aynı kalır.
Kısaca
- Bedelsizde yatırımcı ödeme yapmaz; şirket iç kaynaklarını sermayeye ekler.
- Lot sayısı artar, fiyat aynı oranda düşer, toplam portföy değeri değişmez.
- Düzeltilmiş fiyat = önceki fiyat ÷ (1 + bedelsiz oranı).
- Bedelsiz paylar kâr payı sayılmaz, beyana konu olmaz.
- Bedelsizin kendisi değer yaratmaz; şirketin yedek biriktirebilmiş olması anlamlıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Bedelsiz hisse kazanç mı?
Değil. Pay sayınız artarken fiyat aynı oranda düşer; portföy değeriniz sabit kalır. Aynı pastayı daha çok dilime bölmüş olursunuz.
Bedelsiz almak için ne yapmam gerekir?
Hiçbir şey. Dağıtım tarihinde hisseyi portföyünüzde bulundurmanız yeterlidir; yeni paylar otomatik olarak hesabınıza geçer.
Bedelsiz ile bedelli arasındaki fark nedir?
Bedelsizde para ödemezsiniz ve pay oranınız korunur. Bedellide yeni paylar için ödeme yaparsınız; katılmazsanız şirketteki payınız sulanır.
Bedelsiz ile hisse bölünmesi aynı şey mi?
Sonucu benzerdir ama kaynağı farklıdır. Bölünmede sadece nominal değer bölünür, sermaye değişmez; bedelsizde iç kaynaklar sermayeye eklenerek sermaye artar.
İlgili Terimler
- Bedelli Sermaye Artırımı — Ödeme yapılarak katılınan artırım
- Rüçhan Hakkı — Bedellide öncelikli alım hakkı
- Hisse Bölünmesi (Split) — Nominal değerin bölünmesi
- Temettü Fiyat Düzeltmesi — Benzer mantıkta düzeltme
- Kayıtlı ve Çıkarılmış Sermaye — Artırımın tavanını belirleyen kavram
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.