Temel Kavramlar

Rüçhan Hakkı Nedir? Kullanılmazsa Ne Olur?

Rüçhan hakkı, bir şirket bedelli sermaye artırımı yaptığında mevcut ortakların, payları oranında yeni paylardan öncelikli olarak alma hakkıdır. Mevzuatta "yeni pay alma hakkı" olarak da geçer. Amacı, ortağın şirketteki oransal payını koruyabilmesini sağlamaktır.

Neden var?

Rüçhan hakkı olmasaydı, şirket her sermaye artırımında yeni payları dilediğine satabilir ve mevcut ortakların payı sessizce eriyebilirdi. Bu hak, ortağa "yeni paylardan da senin payına düşeni önce sana teklif edeceğiz" güvencesini verir.

Şirkette %2 payınız varsa, artırılan sermayenin de %2'sini alma hakkınız doğar. Hakkı tam kullanırsanız artırım sonrası payınız yine %2 olur.

Nasıl kullanılır?

  1. Şirket KAP'ta artırım oranını, ihraç fiyatını ve kullanım dönemini duyurur.
  2. Kullanım dönemi içinde aracı kurumunuz üzerinden ödemeyi yaparsınız.
  3. Süre sonunda yeni paylar hesabınıza geçer.

Türkiye'de ihraç fiyatı çoğunlukla 1 TL nominal bedeldir. Hisse borsada 25 TL'den işlem görüyorsa, hakkı kullanan ortak yeni payı 1 TL'ye almış olur. Aradaki fark, hakkın ekonomik değeridir.

Kullanılmazsa ne olur?

Hakkın kullanım süresi geçtiğinde hak yanar. Kullanılmayan haklara denk gelen paylar şirket tarafından borsada satışa çıkarılır ve gelir şirkete kalır. Sizin tarafınızda iki sonuç doğar:

  • Şirketteki oransal payınız düşer. %2'lik pay, %100 bedellide %1'e iner.
  • Hisse fiyatı düzeltildiği için pozisyonunuzun değeri azalır ve karşılığında yeni pay almamış olursunuz.

Bu yüzden bedelli duyurusu geldiğinde yapılabilecek en kötü şey hiçbir şey yapmamaktır. Sermayeniz yoksa bile bir seçenek var.

Rüçhan hakkı kuponu nedir?

Rüçhan hakları, kullanım süresi boyunca borsada ayrı bir sırada işlem görür. Hakkı kullanmak istemeyen ya da kullanacak nakdi olmayan yatırımcı, kuponu satarak hakkın değerini nakde çevirebilir.

Fiyatını belirleyen basit bir mantık var: hakkın teorik değeri, hissenin piyasa fiyatı ile ihraç fiyatı arasındaki farktan türer. Piyasa fiyatı yükseldikçe kupon da değerlenir. Kuponun kendisi de bir menkul kıymet gibi arz-talebe göre işlem gördüğü için teorik değerin üstünde veya altında fiyatlanabilir.

Üç seçenek özetle şu: hakkı kullan, kuponu sat, ya da hiçbir şey yapma. İlk ikisi değeri korur, üçüncüsü kaybettirir.

Rüçhan hakkı kısıtlanabilir mi?

Evet. Şirket, genel kurul veya yetkili organ kararıyla ortakların rüçhan haklarını kısmen ya da tamamen kısıtlayabilir. Bu genelde yeni payların belirli bir yatırımcıya veya halka satılmak istendiği durumlarda gündeme gelir.

Rüçhan hakkı kısıtlanmış bir artırımda mevcut ortağın koruma mekanizması ortadan kalkar; sulanma doğrudan gerçekleşir. Böyle bir duyuru gördüğünüzde kararın gerekçesine ve payların kime satılacağına bakmak gerekir.

Kısaca

  • Rüçhan hakkı, bedelli artırımda ortağın payı oranında öncelikli pay alma hakkıdır.
  • Amacı ortağın şirketteki oransal payını koruyabilmesidir.
  • İhraç genelde 1 TL nominal bedelden yapılır; aradaki fark hakkın değeridir.
  • Kullanılmazsa hak yanar, pay sulanır.
  • Kullanmak istemeyen yatırımcı rüçhan kuponunu borsada satabilir.
  • Şirket, yetkili organ kararıyla rüçhan hakkını kısıtlayabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

Rüçhan hakkı kullanım süresi ne kadar?

Süre her artırımda şirket tarafından belirlenir ve KAP'ta duyurulur. Kullanım dönemi genellikle birkaç haftadır; kesin tarihleri şirketin bildiriminden takip etmek gerekir.

Rüçhan hakkımı kısmen kullanabilir miyim?

Evet. Hakkınızın tamamını kullanmak zorunda değilsiniz; bir kısmını kullanıp kalan kuponları satmanız mümkündür.

Rüçhan hakkı kuponu ne zaman değersiz hale gelir?

Kullanım süresi dolduğunda. O andan sonra kupon ne kullanılabilir ne satılabilir; hak yanar.

Bedelsiz sermaye artırımında rüçhan hakkı var mı?

Hayır. Bedelsizde ödeme yapılmadığı ve paylar mevcut oranlara göre otomatik dağıtıldığı için ayrıca bir hak kullanımına gerek kalmaz.

İlgili Terimler

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.