Hisse Geri Alım Programı (Buyback) Nedir?
Hisse geri alım programı (buyback), bir şirketin kendi paylarını borsadan satın almasıdır. Şirket böylece nakdini ortaklarına temettü yerine dolaylı bir yolla aktarmış olur: dolaşımdaki pay sayısı azalır, kalan her payın şirketteki oranı artar.
Geri alım nasıl yapılır?
Şirket önce bir geri alım programı açıklar. Programda üst limitler yer alır: alınabilecek azami pay adedi, ayrılan azami fon ve programın süresi. Karar KAP'ta duyurulur ve alımlar borsadan, diğer yatırımcılarla aynı emir defterinden yapılır.
Geri alınan paylar şirketin kendi portföyünde durur. Bu paylar için oy kullanılamaz ve kâr payı ödenmez — aksi halde şirket kendi genel kurulunda kendine oy vermiş olurdu. Şirket bu payları daha sonra ya tekrar satar ya da sermaye azaltımı yoluyla iptal eder.
Hisse fiyatını nasıl etkiler?
İki kanaldan etki eder. Biri mekanik, diğeri psikolojik.
Mekanik etki: pay sayısı azaldığı için hisse başına kâr artar. Şirketin toplam kârı değişmese bile, aynı kâr daha az paya bölünür.
| Geri alım öncesi | Sonrası (%10 alım) | |
|---|---|---|
| Net kâr | 500 mn TL | 500 mn TL |
| Dolaşımdaki pay | 1.000 mn | 900 mn |
| Hisse başına kâr | 0,50 TL | 0,56 TL |
Psikolojik etki: geri alım kararı çoğu zaman "yönetim hisseyi ucuz buluyor" mesajı olarak okunur. Ayrıca program süresince piyasada sürekli bir alıcı bulunur, bu da fiyata destek sağlar.
Ama otomatik bir yükseliş garantisi yok. Borçlanarak yapılan geri alımlar şirketin finansal yapısını zayıflatır. Bazı şirketler de çalışanlara verilen hisse opsiyonlarının yarattığı sulanmayı kapatmak için geri alım yapar; bu durumda pay sayısı gerçekte azalmaz, sadece artmamış olur.
Temettü mü, geri alım mı?
İkisi de nakdi ortağa aktarır ama farklı şekillerde:
| Temettü | Geri alım | |
|---|---|---|
| Yatırımcıya ulaşma şekli | Doğrudan nakit | Pay başına değerin artması |
| Vergi zamanlaması | Ödeme anında stopaj kesilir | Yatırımcı satana kadar bir şey doğmaz |
| Seçim hakkı | Yok, herkese ödenir | Var, satmayan yatırımcı pozisyonda kalır |
| Sürdürülebilirlik beklentisi | Yüksek, kesinti kötü sinyal | Düşük, program durdurulabilir |
Geri alımın esnekliği hem avantaj hem dezavantaj. Şirket zor bir yıla girdiğinde temettü kesmek büyük bir sinyal iken, geri alımı sessizce durdurmak çok daha kolaydır.
Bu yüzden bir şirketin ortaklarına ne kadar kaynak aktardığını görmek için temettü verimine tek başına bakmak yetmez; geri alım tutarını da hesaba katmak gerekir. Sadece temettü verimine bakan bir tarama, geri alım yapan şirketleri cimri gösterir.
Türkiye'de geri alım
Halka açık ortaklıkların pay geri alımları SPK düzenlemelerine tabidir. Şirket programın çerçevesini önceden ilan etmek, alımları ilan ettiği limitler içinde yapmak ve gerçekleşen işlemleri KAP üzerinden düzenli olarak bildirmek zorundadır.
Geri alınan payların iptali veya elden çıkarılması, belirli durumlarda kâr dağıtımı sayılabilir ve vergisel sonuç doğurabilir. Bu tarafın güncel mevzuata göre değerlendirilmesi gerekir.
Kısaca
- Geri alımda şirket kendi paylarını borsadan satın alır.
- Dolaşımdaki pay azalır, hisse başına kâr artar.
- Geri alınan paylara oy ve kâr payı hakkı işlemez.
- Temettüden farkı: vergi yatırımcı satana kadar doğmaz ve yatırımcının seçim hakkı vardır.
- Borçla finanse edilen veya opsiyon sulanmasını kapatan geri alımlar aynı anlama gelmez.
Sıkça Sorulan Sorular
Şirket kendi hissesini neden alır?
Nakit fazlasını ortaklara aktarmak, hisseyi ucuz bulduğunu göstermek, çalışan hisse programlarının yarattığı sulanmayı dengelemek veya pay sayısını azaltarak hisse başına kârı yükseltmek için.
Geri alım hisse fiyatını yükseltir mi?
Kesin değil. Pay sayısını azaltması ve piyasada alıcı bulunması fiyatı destekler, ancak fiyatı asıl belirleyen şirketin kâr üretme kapasitesidir.
Geri alım yatırımcıya vergi doğurur mu?
Program kendi başına yatırımcı tarafında bir vergi doğurmaz. Vergi, yatırımcının paylarını satması ve bir değer artışı doğması halinde gündeme gelir.
Geri alınan paylar ne olur?
Şirketin portföyünde kalır. Daha sonra tekrar satılabilir veya sermaye azaltımı yoluyla iptal edilebilir.
İlgili Terimler
- Temettü — Nakdi ortağa aktarmanın diğer yolu
- Temettü Verimi — Geri alımla birlikte okunması gereken metrik
- EPS (Hisse Başına Kâr) — Geri alımın en net etkilediği rakam
- Sermaye Azaltımı — Geri alınan payların iptali
- Piyasa Değeri — Pay sayısının çarpanı
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.