Temel Kavramlar

Fiyat Önceliği ve Zaman Önceliği Kuralı Nedir?

Borsada aynı anda binlerce emir bekler. Hangisinin önce gerçekleşeceğini iki kural belirler: fiyat önceliği ve zaman önceliği. Sıra her zaman bu düzendedir — önce fiyata bakılır, fiyat eşitse zamana.

Fiyat önceliği

Daha iyi fiyat veren emir önce işlem görür. "Daha iyi" iki tarafta ters yönde çalışır:

  • Alışta daha yüksek fiyat verenin önceliği vardır. 42,00'den almak isteyen, 41,90'dan almak isteyenden öncedir.
  • Satışta daha düşük fiyat isteyenin önceliği vardır. 42,10'a satan, 42,20'ye satandan öncedir.

Mantığı basit: her iki tarafta da işlemi gerçekleştirmeye en istekli olan öne geçer.

Piyasa emri bu sıralamanın tamamen önüne geçer, çünkü fiyat belirtmez — karşı taraftaki en iyi fiyatı kabul eder ve hemen eşleşir.

Zaman önceliği

Aynı fiyat kademesinde bekleyen emirler arasında önce giren önce gerçekleşir. Klasik bir kuyruk.

Bunu derinlik ekranında göremezsiniz — ekran o kademedeki toplam adedi gösterir ama kuyrukta kaçıncı sırada olduğunuzu söylemez. 41,80 kademesinde 128.000 lot varsa ve sizin 1.000 lotunuz o kademedeyse, önünüzde kaç lot beklediğini bilemezsiniz.

Pratik sonucu: kalabalık bir kademede emir gerçekleşmeyebilir. Fiyat o seviyeye gelip geri dönerse sadece kuyruğun başındakiler işlem görür.

Emri değiştirmek sıranızı bozar

Bu, kuralın en somut ve en az bilinen sonucu.

Bir emri girdiğinizde zaman damganız oluşur. Emri değiştirdiğinizde bu damga yenilenir ve kuyruğun sonuna düşersiniz. Yarım saat bekleyip sıranın başına gelmişken fiyatı bir kuruş oynatmak, en baştan başlamak anlamına gelir.

Ayrım şurada: emrin niteliğini iyileştirmeyen değişiklikler önceliği korur, kuyruktaki diğerlerinin aleyhine olan değişiklikler kaybettirir. Miktarı azaltmak genelde sırayı bozmaz — daha az pay istiyorsunuz, kimsenin aleyhine değil. Fiyatı değiştirmek veya miktarı artırmak ise yeni bir emir gibi değerlendirilir.

Kesin uygulama için Borsa İstanbul'un işleyiş esaslarına ve aracı kurumunuzun bilgilendirmesine bakmak gerekir.

Bunu bilmek şu kararı değiştirir: iyi bir kademede sırada bekliyorsanız, küçük bir fiyat iyileştirmesi için emri değiştirmenin bedeli olabilir. Bazen beklemek daha iyidir.

Eşleştirme seansında geçerli mi?

Hayır, farklı çalışır. Eşleştirme seansında emirler anında eşleşmez; toplanır ve tek bir fiyat hesaplanır. Sıralama, o fiyattan işlem gören emirlerin belirlenmesinde devreye girer.

Kısaca

  • Emirler önce fiyata, aynı fiyatta zamana göre sıralanır.
  • Alışta yüksek, satışta düşük fiyat verenin önceliği vardır.
  • Derinlik ekranı toplam adedi gösterir, kuyruktaki sıranızı göstermez.
  • Fiyat değişikliği ve miktar artırımı zaman önceliğini kaybettirir.
  • Miktar azaltmak genelde sırayı bozmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Emrimin kuyrukta kaçıncı sırada olduğunu görebilir miyim?

Standart derinlik ekranında görünmez. Ekran o kademedeki toplam adedi ve emir sayısını gösterir; sıra bilgisi yer almaz.

Aynı fiyattan iki emir aynı anda girilirse ne olur?

Sistem emirleri milisaniye düzeyinde zaman damgasıyla kaydeder; tam eşitlik pratikte oluşmaz.

Miktarı azaltmak neden sırayı bozmuyor?

Talebinizi küçültmek kuyruktaki diğer emirlerin aleyhine bir durum yaratmaz. Miktarı artırmak ise yeni bir talep sayılır.

İlgili Terimler

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.