Beta Katsayısı Nedir? Hisse Riski Nasıl Ölçülür?
Endeks %10 düştüğünde portföyünüz ne kadar düşer? Bu sorunun tahmini bir cevabı var ve adı beta.
Beta katsayısı nedir?
Beta, bir hissenin piyasa geneline kıyasla ne kadar hareket ettiğini gösteren ölçüdür. Referans olarak genellikle geniş bir endeks alınır: Türkiye'de BIST 100, ABD'de S&P 500.
Okunuşu şöyledir:
- Beta = 1 Hisse endeksle aynı ölçüde hareket eder. Endeks %10 çıkarsa hisse de yaklaşık %10 çıkar.
- Beta > 1 Hisse endeksten daha sert hareket eder. Beta 1,5 olan bir hissede endeksin %10'luk yükselişi yaklaşık %15'e karşılık gelir. Düşüşte de aynı çarpan çalışır.
- Beta < 1 Hisse endeksten daha sakin hareket eder. Beta 0,6 olan bir hissede endeksin %10'luk düşüşü yaklaşık %6'ya karşılık gelir.
- Beta < 0 Hisse endeksle ters yönde hareket eder. Nadirdir.
Beta hesabı, hissenin getirileri ile endeksin getirileri arasındaki ilişkiye dayanır. Yani korelasyonla akrabadır, ama aynı şey değildir. Korelasyon ilişkinin yönünü ve sıkılığını ölçer, beta ise büyüklüğünü.
Beta ile volatilite aynı şey mi?
Hayır ve karışması sık görülür.
Volatilite bir hissenin kendi dalgalanmasını ölçer, neye göre dalgalandığını sormaz. Beta ise dalgalanmanın ne kadarının piyasadan geldiğini gösterir.
Bir biyoteknoloji şirketi düşünün. Klinik test sonuçlarıyla sert hareket ediyor, yani volatilitesi yüksek. Ama bu hareketler endeksten bağımsız gerçekleşiyorsa betası düşük olabilir. Yüksek volatilite, yüksek beta anlamına gelmez.
Bu ayrım pratikte önemlidir: beta yalnızca piyasa riskini anlatır. Şirkete özgü riskleri ölçmez.
Beta nasıl hesaplanır?
Formül şudur: hissenin getirileri ile endeksin getirileri arasındaki kovaryans, endeksin getirilerinin varyansına bölünür.
Sayısal detaya girmeden mantığını şöyle düşünebilirsiniz. Endeksin her hareketine karşılık hissenin ortalama olarak ne kadar hareket ettiğine bakılır. Endeks %1 oynadığında hisse ortalamada %1,5 oynuyorsa beta 1,5'tir.
Hesaba giren üç tercih sonucu doğrudan etkiler:
Referans endeks. Aynı hisse için BIST 100'e göre hesaplanan beta ile sektör endeksine göre hesaplanan beta farklı çıkar.
Veri sıklığı. Günlük, haftalık ve aylık getirilerle yapılan hesaplar farklı sonuç verir. Günlük veri kısa vadeli gürültüye daha duyarlıdır.
Dönem uzunluğu. İki yıl mı, beş yıl mı? Şirketin yakın geçmişte yapı değiştirdiği durumlarda uzun dönem yanıltıcı olabilir.
Bu yüzden farklı kaynaklarda aynı hisse için farklı beta değerleri görürsünüz. Sayıyı okurken hangi yöntemle üretildiğine bakmak gerekir.
Sektörlere göre beta eğilimleri
Kesin kural olmamakla birlikte bazı örüntüler tekrarlanır.
Temel tüketim, gıda perakendesi ve elektrik dağıtımı gibi talebi ekonomik döngüden az etkilenen sektörlerde beta genellikle 1'in altında kalır. İnsanlar kriz döneminde de market alışverişi yapar ve elektrik kullanır.
Teknoloji, havacılık, otomotiv ve inşaat gibi harcamanın ertelenebildiği sektörlerde beta 1'in üzerine çıkma eğilimindedir. Bu şirketlerin gelirleri ekonomik döngüye daha duyarlıdır.
Borçluluğu yüksek şirketlerde beta artar. Sabit faiz yükü, gelir dalgalanmasının kâra etkisini büyütür.
Portföy betası nasıl hesaplanır?
Portföyünüzün betası, içindeki hisselerin betalarının ağırlıklı ortalamasıdır.
Portföyünüzün %60'ı beta 1,2 olan bir hissede, %40'ı beta 0,8 olan bir hissede olsun. Portföy betası (0,60 × 1,2) + (0,40 × 0,8) = 1,04 çıkar. Yani portföyünüz piyasayla neredeyse aynı ölçüde hareket ediyor.
Bu hesabı yapmak, risk toleransınızı sayıya dökmenin pratik bir yoludur. Piyasa düştüğünde ne kadar kaybedeceğinizi tahmin etmek istiyorsanız, portföy betanız başlangıç noktasıdır.
Borsa İstanbul hisselerini Slayz'da incele →
Beta nötr pozisyon ve piyasa nötr strateji
Beta'nın en somut kullanımlarından biri pair trade gibi uzun-kısa stratejilerdedir.
İki hisse alıp satarken eşit tutar kullanmak yeterli değildir. Uzun bacaktaki hissenin betası 1,4, kısa bacaktakinin 0,7 ise, eşit tutarlı pozisyon net olarak piyasaya açık kalır. Piyasa düştüğünde uzun bacak kısa bacaktan daha fazla kaybeder ve strateji piyasa yönünden bağımsız olmaktan çıkar.
Bunu dengelemek için pozisyonlar beta'ya göre ölçeklenir. Amaç portföyün toplam betasını sıfıra yaklaştırmaktır. Buna beta nötr ya da piyasa nötr pozisyon denir.
Piyasa nötr yaklaşım, piyasanın genel yönünü denklemden çıkarmayı hedefler. Geriye seçtiğiniz iki varlık arasındaki göreli performans kalır. Bu, hedge fonların uzun-kısa hisse stratejisinin temelidir.
Beta'nın sınırları
Beta yaygın kullanılır ama sanıldığı kadar kesin değildir.
Geçmişe bakar. Beta tarihsel veriden hesaplanır. Şirketin iş modeli, borçluluğu veya sektörü değiştiyse geçmiş beta geleceği yansıtmaz.
Döneme göre değişir. İki yıllık haftalık veriyle hesaplanan beta ile beş yıllık aylık veriyle hesaplanan beta farklı çıkar. Bir hissenin tek bir betası yoktur; hangi yöntemle hesaplandığına bakmak gerekir.
Sadece piyasa riskini ölçer. Düşük beta, düşük risk demek değildir. Şirkete özgü bir sorun, betası 0,5 olan bir hisseyi de yarı yarıya düşürebilir.
Yönü ayırmaz. Standart beta hesabı yükseliş ve düşüş dönemlerini birlikte değerlendirir. Oysa çoğu yatırımcı için asıl merak edilen, düşüş dönemlerindeki davranıştır.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Buradaki bilgi ve yorumlar genel niteliktedir; mali durumunuza, risk ve getiri tercihlerinize göre hazırlanmamıştır. Geçmiş getiri gelecekteki getiriyi garanti etmez. Yatırım hizmetleri, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilen lisanslı Dinamik Menkul Değerler A.Ş. tarafından sunulmaktadır.
Sık sorulan sorular
Beta katsayısı nedir?
Bir hissenin piyasa geneline kıyasla ne kadar hareket ettiğini gösteren ölçüdür. Referans olarak BIST 100 veya S&P 500 gibi geniş bir endeks kullanılır.
Beta 1 ne anlama gelir?
Hissenin endeksle aynı ölçüde hareket ettiğini gösterir. Endeks %10 yükselirse hissenin de yaklaşık %10 yükselmesi beklenir.
Yüksek beta iyi mi kötü mü?
İkisi de değil, tercihe bağlıdır. Yüksek beta yükselen piyasada daha fazla kazanç, düşen piyasada daha fazla kayıp anlamına gelir. Risk toleransınıza uygun olup olmadığı belirleyicidir.
Beta ile volatilite arasındaki fark nedir?
Volatilite hissenin kendi dalgalanmasını ölçer. Beta ise bu dalgalanmanın piyasayla ilişkili kısmını gösterir. Yüksek volatiliteli bir hissenin betası düşük olabilir.
Portföy betası nasıl hesaplanır?
Portföydeki her hissenin betası, o hissenin portföy içindeki ağırlığıyla çarpılır ve sonuçlar toplanır. Örneğin %60 ağırlıkla beta 1,2 ve %40 ağırlıkla beta 0,8 taşıyan bir portföyün betası 1,04'tür.
Beta nötr pozisyon nedir?
Uzun ve kısa pozisyonların beta'ya göre ölçeklenerek portföyün toplam betasının sıfıra yaklaştırıldığı yapıdır. Amaç piyasanın genel yönünden bağımsız bir sonuç elde etmektir.
Beta nereden öğrenilir?
Finansal veri sağlayıcıları ve aracı kurum platformları hisse bazında beta değeri yayımlar. Farklı kaynaklarda farklı sayılar görebilirsiniz, çünkü hesaplama dönemi ve referans endeks değişebilir.