Temel Kavramlar

BIST Pazar Yapısı: Yıldız, Ana ve Alt Pazar Nedir?

Borsa İstanbul pay piyasası tek bir havuz değildir. Şirketler büyüklük, likidite ve halka açıklık gibi kriterlere göre farklı pazarlara ayrılır. Hangi pazarda olduğunuz sadece bir etiket değil — o payda hangi işlem kurallarının geçerli olacağını doğrudan belirler.

Mevcut yapı 1 Ekim 2020'de yürürlüğe giren düzenlemeye dayanıyor.

Yıldız Pazar Ana Pazar Alt Pazar Yakın İzleme Pazarı Piyasa Öncesi İşlem Platformu Büyüklük, likidite ve halka açıklık arttıkça yukarı Kesikli çerçeveli pazarlar, kriterleri sağlamayan veya olağan dışı durumdaki paylar içindir.

Pazarlar neye göre belirlenir?

Ayrıştırmada tek bir rakama bakılmaz. Kullanılan kriterler şunlar:

  • Toplam piyasa değeri
  • Halka açık kısmın piyasa değeri
  • Halka açıklık oranı
  • Bireysel yatırımcı sayısı
  • Kurumsal fonların şirkete yatırdığı tutar
  • Likidite

Eşik değerler Borsa İstanbul tarafından belirlenir ve piyasa koşullarına göre güncellenir. Bu yüzden burada rakam vermiyoruz; güncel eşikler için Borsa İstanbul'un kotasyon ve pazar duyurularına bakmak gerekir.

Halka açıklık oranı kriterinin ayrı bir yeri var: Yıldız ve Ana Pazar için belirli bir asgari oranın üzerinde olma şartı aranır. Mantığı sağlıklı fiyat oluşumu — dolaşımdaki payı çok düşük bir hissede fiyat kolayca oynatılabilir.

Pazar hisseyi nasıl etkiler?

Burası çoğu yatırımcının atladığı kısım. Pazar bir prestij sıralaması değil, farklı bir işlem rejimidir. Pazara göre değişenler:

Bu esaslar SPK kararlarıyla revize edilebiliyor. Geçici tedbir dönemlerinde tüm pazarlar için tek bir marj uygulandığı da oldu. Güncel durumu Borsa İstanbul duyurularından teyit etmek gerekir.

Terfi ve tenzil

Pazarlar sabit değil. Kriterler düzenli olarak yeniden değerlendirilir ve şirketler yukarı ya da aşağı taşınır. Halka açıklık oranını artıran, likiditesi yükselen bir şirket Alt Pazar'dan Ana Pazar'a çıkabilir; kriterleri kaybeden bir şirket aşağı inebilir.

Değişiklikler KAP'ta duyurulur ve iki dolaylı sonucu olur. Birincisi endeks üyeliği: BIST 100 gibi endekslere girmenin ön koşullarından biri üst pazarlarda bulunmaktır. İkincisi kurumsal talep — bazı fonların iç kuralları alt pazarlardaki paylara yatırım yapmayı kısıtlar.

Yani pazar değişimi, şirketin finansallarında hiçbir şey değişmese bile hisseye gelen talebi değiştirebilir.

Gelişen İşletmeler Pazarı hâlâ var mı?

Yok. Bu, güncel olmayan kaynaklarda en sık rastlanan hatalardan biri.

1 Ekim 2020 düzenlemesiyle Gelişen İşletmeler Pazarı kapatıldı ve buradaki şirketler, o tarihte Ana Pazar Grup 2'de bulunan paylarla birlikte Alt Pazar'a taşındı. Aynı düzenlemeyle Yıldız Pazar'ın iki alt grubu da tek bir pazar altında birleştirildi.

Bugün hâlâ GİP'i mevcut bir pazar olarak listeleyen sözlük ve rehber sayısı az değil. Bir kaynağın güncelliğini test etmenin kolay yolu budur.

Diğer pazarlar

  • Yakın İzleme Pazarı. Kotasyon şartlarını kaybeden veya olağan dışı durumdaki payların taşındığı pazar. Eski adı Gözaltı Pazarı.
  • Piyasa Öncesi İşlem Platformu. Payları borsada işlem görmeyen ancak halka açık olan ortaklıklar için.
  • Yapılandırılmış Ürünler ve Fon Pazarı. Borsa yatırım fonları, varantlar, sertifikalar ve benzeri ürünler burada işlem görür.
  • Nitelikli Yatırımcı İşlem Pazarı. Yalnızca nitelikli yatırımcılara açık ihraçlar için.

Kısaca

  • Paylar Yıldız, Ana ve Alt Pazar olmak üzere üç ana pazara ayrılır.
  • Ayrıştırmada piyasa değeri, halka açıklık, yatırımcı sayısı ve likidite birlikte değerlendirilir.
  • Pazar; fiyat marjını, devre kesici oranını ve açığa satış-kredili işlem iznini etkiler.
  • Terfi ve tenzil endeks üyeliğini ve kurumsal talebi değiştirebilir.
  • Gelişen İşletmeler Pazarı 1 Ekim 2020'de kaldırıldı, şirketleri Alt Pazar'a taşındı.

Sıkça Sorulan Sorular

Bir hissenin hangi pazarda olduğunu nereden görürüm?

Borsa İstanbul'un pay listelerinde ve KAP'taki şirket genel bilgi formunda yer alır. Aracı kurum uygulamalarının hisse detay ekranlarında da gösterilir.

Alt Pazar hisseleri daha mı riskli?

Genelde daha düşük likiditeye ve daha ince bir emir defterine sahiptir; bu da aynı büyüklükteki emirlerin fiyatı daha çok hareket ettirmesi anlamına gelir. Şirketin kalitesi hakkında tek başına bir yargı değildir.

Pazar değişikliği hisse fiyatını etkiler mi?

Doğrudan bir fiyat düzeltmesi uygulanmaz. Ancak endeks üyeliği ve kurumsal fon talebi üzerinden dolaylı etkisi olabilir.

Yıldız Pazar'da olmak şirketin iyi olduğu anlamına mı gelir?

Büyüklük ve likidite kriterlerini sağladığı anlamına gelir. Kârlılık, borç yapısı veya büyüme gibi unsurlar bu kriterlerin doğrudan konusu değildir.

Halka arz sonrası şirket hangi pazara girer?

İlk kotasyonda arz edilen kısmın piyasa değeri ve diğer kriterler değerlendirilerek belirlenir ve halka arz izahnamesinde belirtilir.

İlgili Terimler

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.