Tavan ve Taban Fiyat Nedir? Nasıl Hesaplanır?
Tavan fiyat, bir payın gün içinde işlem görebileceği en yüksek; taban fiyat ise en düşük seviyedir. İkisi arasındaki aralığa fiyat marjı denir. Bu sınırların dışında emir girilemez.
Nasıl hesaplanır?
Hesabın dayanağı o gün için belirlenen baz fiyattır. Baz fiyata yukarı ve aşağı yönde marj uygulanır:
| Kalem | Hesap |
|---|---|
| Tavan | Baz fiyat + (baz fiyat × marj) |
| Taban | Baz fiyat − (baz fiyat × marj) |
Marj oranı sabit değildir. Pazara göre farklılaşır, tedbir uygulanan paylarda değişebilir ve SPK kararlarıyla revize edilebilir. Geçici tedbir dönemlerinde tüm pazarlar için tek bir oran uygulandığı da oldu. Güncel oran için Borsa İstanbul duyurularına bakmak gerekir.
"Tavan yaptı, artık alınamaz" doğru mu?
Hayır — ve bu, en yaygın yanlış anlamalardan biri.
Tavan bir işlem yasağı değil, fiyat sınırıdır. Hisse tavanda olsa bile o fiyattan satıcı varsa işlem gerçekleşir. Alınamamasının sebebi tavanın kendisi değil, o fiyattan satmak isteyen kimsenin kalmamasıdır.
Bu ayrımı görmenin yolu derinlik ekranıdır: tavan kademesinde satış emri var mı, yok mu? Varsa alım yapılabilir. Yoksa alış tarafında büyük bir kuyruk birikmiş demektir ve sıranız gelmeyebilir.
Aynısı taban için de geçerlidir. Tabanda alıcı yoksa satmak isteyen yatırımcı çıkamaz — likiditenin düşük olduğu paylarda en can sıkıcı durum budur.
Marj neden var?
Fiyatın tek bir seansta sınırsız hareket etmesini engellemek için. Hatalı bir emir veya ani bir panik, marj olmadığında fiyatı çok kısa sürede uç noktalara taşıyabilir. Marj hareketi güne yayar ve yatırımcıya durumu değerlendirme fırsatı bırakır.
Gün içindeki ani hareketler için ayrıca devre kesici mekanizması çalışır. Marj gün boyu geçerli bir sınırdır; devre kesici ise belirli bir hareket sonrası işlemi geçici olarak durdurur.
Kısaca
- Tavan ve taban, payın gün içinde işlem görebileceği fiyat sınırlarıdır.
- Baz fiyata marj uygulanarak hesaplanır.
- Marj oranı pazara göre değişir ve güncellenebilir.
- Tavan bir yasak değildir; o fiyattan satıcı varsa işlem gerçekleşir.
- Marj gün boyu geçerlidir, devre kesici ise anlık bir durdurma mekanizmasıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Tavan fiyattan emir girebilir miyim?
Evet. Tavan fiyat geçerli bir emir seviyesidir; sınırın dışına, yani tavanın üzerine emir girilemez.
Hisse tavanda ama alamıyorum, neden?
O fiyattan satmak isteyen kalmamış olabilir. Alış tarafında bekleyen emir kuyruğu uzunsa sıranız gelmeden gün kapanabilir.
Tavan ve taban her hissede aynı oranda mı?
Hayır. Marj pazara göre farklılaşır ve tedbir uygulanan paylarda değişebilir.
Temettü veya bedelsiz sonrası tavan-taban nasıl hesaplanır?
Düzeltilmiş baz fiyat üzerinden hesaplanır. Hak kullanımlarında baz fiyat değiştiği için sınırlar da yeni seviyeye göre oluşur.
İlgili Terimler
- Baz Fiyat ve Referans Fiyat — Hesabın dayanağı
- Devre Kesici — Anlık durdurma mekanizması
- Derinlik Ekranı — Tavanda satıcı olup olmadığının görüldüğü yer
- Limit Emir — Fiyat sınırını kendiniz belirleme yolu
- BIST Pazar Yapısı — Marjı belirleyen ayrım
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.