Fiili Dolaşım Oranı (Free Float) Nedir?
Fiili dolaşım oranı — free float — bir şirketin paylarından fiilen borsada alım satıma açık olan kısmın toplam sermayeye oranıdır. Ekranda gördüğünüz fiyatı oluşturan gerçek arz budur.
Halka açıklık oranıyla aynı şey değil
Bu iki oran Türkçe kaynaklarda sıklıkla birbirinin yerine kullanılıyor, oysa farklı şeyleri ölçüyorlar.
| Halka açıklık oranı | Fiili dolaşım oranı | |
|---|---|---|
| Ölçtüğü şey | Halka arz edilmiş payların oranı | Gerçekten alım satıma açık payların oranı |
| Kaynağı | Şirketin sermaye yapısı | MKK kayıtlarına dayalı hesaplama |
| Hangisi daha büyük | Genelde bu | Genelde bundan küçük |
Fark, halka arz edildiği halde fiilen dolaşımda olmayan paylardan doğar:
- Hakim ortakların ve şirket yöneticilerinin elindeki paylar
- Satmama taahhüdü altındaki paylar
- Şirketin geri alıp portföyünde tuttuğu paylar
- Uzun vadeli stratejik ortakların pozisyonları
Bir şirketin halka açıklık oranı %35 görünürken fiili dolaşım oranı %18 olabilir. İkinci rakam, günlük fiyatı belirleyen gerçek arzdır.
Neden bu oran önemli?
Endeks ağırlığını bu belirliyor. BIST endekslerinde şirketlerin ağırlığı toplam piyasa değerine göre değil, fiili dolaşımdaki payların piyasa değerine göre hesaplanır.
Mantığı şu: endeksi takip eden bir fonun ancak satın alabileceği payları temsil etmesi gerekir. Hakim ortağın hiç satmayacağı paylar üzerinden ağırlık verilse, fon o payları bulamazdı.
Somut sonucu: piyasa değeri çok büyük ama dolaşımı dar bir şirket, BIST 100 içinde beklenenden küçük bir ağırlıkla yer alır.
Likiditeyi ve makası belirliyor. Dolaşımdaki pay az olduğunda alıcı ve satıcı sayısı da azdır. Sonuç: makas genişler, aynı büyüklükteki emirler fiyatı daha çok hareket ettirir, pozisyondan çıkmak zorlaşır.
Pazar kriterlerinden biri. Pazar ayrıştırmasında fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri kullanılan kriterler arasındadır.
Nasıl takip edilir?
Fiili dolaşım oranı MKK kayıtlarına dayanarak hesaplanır ve Borsa İstanbul tarafından açıklanır. Şirket bazında güncel veriye BIST'in yayınladığı listelerden ve aracı kurum uygulamalarının hisse künye bilgilerinden ulaşılabilir.
Oran sabit değildir. Hakim ortağın pay satması, lock-up sürelerinin dolması veya şirketin geri alım yapması bu oranı değiştirir.
Kısaca
- Fiili dolaşım oranı, borsada gerçekten alım satıma açık payların oranıdır.
- Halka açıklık oranından farklıdır ve genelde ondan küçüktür.
- BIST endekslerinde ağırlıklar bu oran üzerinden hesaplanır.
- Oran düştükçe likidite azalır, makas genişler, fiyat daha oynak olur.
- MKK verisine dayanır ve zamanla değişir.
Sıkça Sorulan Sorular
Fiili dolaşım oranı düşük olan hisse kötü mü?
Şirketin kalitesi hakkında bir yargı değildir. Ancak likiditenin düşük, fiyat hareketlerinin sert ve giriş-çıkış maliyetinin yüksek olacağı anlamına gelir.
Şirket geri alım yaparsa oran değişir mi?
Evet. Şirketin geri alıp portföyünde tuttuğu paylar fiili dolaşımın dışında kalır, dolayısıyla oran düşer.
Endeks ağırlığı neden toplam piyasa değeriyle hesaplanmıyor?
Endeksi takip eden fonların gerçekten satın alabileceği payları temsil etmesi için. Hiç satılmayacak paylar üzerinden ağırlık verilmesi fonların endeksi takip etmesini imkânsız kılardı.
İlgili Terimler
- Halka Açıklık Oranı — Karıştırılmaması gereken ölçü
- BIST 100 — Ağırlıkların bu orana göre hesaplandığı endeks
- Likidite — Oranın doğrudan etkilediği unsur
- Kilitli Pay — Dolaşımın dışında kalan paylar
- MKK — Hesaplamanın veri kaynağı
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.