Alış-Satış Makası (Spread) Nedir? Neden Maliyettir?
Alış-satış makası — spread — bir payda en iyi alış fiyatı ile en iyi satış fiyatı arasındaki farktır. Alıcıların ödemeye razı olduğu en yüksek fiyat ile satıcıların kabul ettiği en düşük fiyat arasında kalan boşluktur.
Bu boşluk her zaman vardır. Sıfır olduğunda işlem gerçekleşir ve yeni bir makas oluşur.
Nasıl hesaplanır?
Bir hissede en iyi alış 41,80 TL, en iyi satış 41,84 TL olsun:
- Mutlak makas 41,84 − 41,80 = 0,04 TL
- Oransal makas 0,04 ÷ 41,82 × 100 ≈ %0,10
Karşılaştırma yaparken oransal makas kullanılır, çünkü 4 kuruş 42 TL'lik bir hissede küçük, 2 TL'lik bir hissede çok büyüktür.
Neden bir maliyet?
Burası spread'in en önemli ama en az anlatılan yönü. Spread bir fiyat aralığı değil, ödediğiniz bir bedeldir.
Nedeni şu: piyasadan hemen almak isterseniz satış tarafından, hemen satmak isterseniz alış tarafından işlem yaparsınız. Yani satış fiyatından alır, alış fiyatından satarsınız. Aldığınız anda pozisyonunuz makas kadar eksidedir.
| Adım | Fiyat | Sonuç |
|---|---|---|
| 1.000 lot alım (satış tarafından) | 41,84 TL | 41.840 TL ödendi |
| Hemen satsanız (alış tarafından) | 41,80 TL | 41.800 TL alınır |
| Fark | −40 TL |
Fiyat hiç hareket etmese, tek bir kuruş değişmese bile 40 TL geride başlarsınız. Başa gelebilmek için fiyatın en az makas kadar yükselmesi gerekir.
Ve bu maliyet komisyondan bağımsızdır. Komisyon aracı kuruma ödenir; spread ise piyasanın kendi yapısından doğar. Komisyon sıfır olsa bile makas yerinde durur. Bu yüzden işlem maliyetini hesaplarken yalnızca komisyona bakmak eksik bir hesaptır.
Etkisi işlem sıklığıyla katlanır. Yılda bir kez alım yapan yatırımcı için makas ihmal edilebilir; gün içinde çok işlem yapan biri için birikimli maliyetin ana kalemi haline gelir.
Makası ne belirler?
- Likidite. Belirleyici olan tek başına en önemli unsur. İşlem hacmi yüksek paylarda makas dar, düşük hacimli paylarda geniştir.
- Dolaşımdaki pay miktarı. Fiili dolaşım oranı düşük paylarda alıcı-satıcı sayısı az kalır ve makas açılır.
- Piyasa yapıcı varlığı. Piyasa yapıcı bulunan paylarda makasın belirli bir seviyeyi aşmaması taahhüt edilir.
- Volatilite ve zamanlama. Seans açılışında ve haber anlarında makas geçici olarak genişler; belirsizlik arttığında kotasyon vermek riskli hale gelir.
Nasıl azaltılır?
Makası ortadan kaldıramazsınız ama hangi tarafında durduğunuzu seçebilirsiniz.
Piyasa emri girdiğinizde makası ödersiniz — karşı tarafın fiyatını kabul etmiş olursunuz. Limit emir girip beklediğinizde ise makasın kendi tarafında durursunuz; emriniz gerçekleşirse maliyeti ödemek yerine karşı tarafa ödettirmiş olursunuz.
Bedeli belirsizlik: limit emir gerçekleşmeyebilir. Hızla mı işlem yapmak istiyorsunuz, iyi fiyattan mı — spread aslında bu tercihin fiyatıdır.
Kısaca
- Spread, en iyi alış ile en iyi satış arasındaki farktır.
- Karşılaştırma için oransal makas kullanılır.
- Görünmeyen bir işlem maliyetidir; komisyondan bağımsız olarak oluşur.
- Likidite düştükçe genişler, işlem sıklığı arttıkça birikir.
- Limit emir kullanmak makasın hangi tarafında durduğunuzu değiştirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Spread'i aracı kurum mu belirliyor?
Borsada işlem gören paylarda hayır. Makas, piyasadaki alıcı ve satıcıların girdiği emirlerden doğar. Aracı kurumun aldığı komisyon ayrı bir kalemdir.
Komisyon sıfırsa maliyet de sıfır mı?
Değil. Komisyon sıfır olsa bile spread bir maliyet olarak kalır, çünkü satış tarafından alıp alış tarafından satarsınız.
Makas neden gün içinde değişiyor?
Emir defterindeki alıcı ve satıcılar sürekli değiştiği için. Açılış, kapanış ve haber anlarında makas genelde genişler.
Geniş makaslı hisseden uzak mı durmalı?
Geniş makas, giriş ve çıkış maliyetinin yüksek olduğu anlamına gelir. Kısa vadeli işlemlerde bu ciddi bir dezavantajdır; uzun vadeli bir pozisyonda etkisi daha sınırlı kalır.
İlgili Terimler
- Derinlik Ekranı — Makasın görüldüğü yer
- Likidite — Makasın ana belirleyicisi
- Piyasa Yapıcı — Makası daraltmayı taahhüt eden taraf
- Limit Emir — Makasın diğer tarafında durma yolu
- Günlük Al-Sat — Makas maliyetinin en çok biriktiği yaklaşım
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.