Temel Kavramlar

Piyasa Yapıcı (Market Maker) Nedir? Ne İş Yapar?

Piyasa yapıcı, belirli bir payda veya üründe sürekli olarak hem alış hem satış kotasyonu vermeyi taahhüt eden aracı kurumdur. Amacı işlem yapmak isteyen yatırımcının karşısında her zaman bir taraf bulmasını sağlamaktır.

Neden gerekli?

Borsa alıcı ile satıcıyı eşleştirir; kendisi taraf olmaz. Bir payda o an alıcı yoksa satmak isteyen yatırımcı çıkamaz.

Yüksek hacimli hisselerde bu sorun yaşanmaz — her fiyat kademesinde yeterince emir bulunur. Ama işlem hacmi düşük paylarda, borsa yatırım fonlarında ve varant gibi ürünlerde emir defteri neredeyse boş kalabilir. Piyasa yapıcı bu boşluğu doldurur.

Sonucu derinlik ekranında görülür: her iki tarafta da bekleyen kotasyonlar olur ve makas daralır.

Nasıl kazanır?

Gelir kaynağı spread'dir. Piyasa yapıcı aynı anda hem alış hem satış kotasyonu verir ve ikisi arasındaki farkı kazanır.

Örneğin 41,80'den alıp 41,84'ten satıyorsa, her tur işlemde lot başına 4 kuruş elde eder. Tek işlemde küçük bir tutar; günde binlerce işlemde anlamlı bir gelir.

Bu, çok yaygın bir yanılgıyı doğrudan karşılıyor: piyasa yapıcı fiyatın yönünden kazanmaz. İşlem hacminden kazanır. Hisse yükselse de düşse de, alıcı ve satıcı işlem yapmaya devam ettiği sürece geliri oluşur.

Dolayısıyla "piyasa yapıcı hisseyi düşürüyor" veya "yukarı çekiyor" iddiaları modelin nasıl çalıştığıyla örtüşmez. Piyasa yapıcının istediği şey yön değil hareketliliktir. Asıl riski ise envanter riskidir: elinde biriken pozisyonun fiyatı ters yönde giderse zarar eder.

Yükümlülükleri neler?

Piyasa yapıcılığı serbest bir faaliyet değil, kurallara bağlı bir görevdir. Borsa İstanbul tarafından belirlenen tipik yükümlülükler:

  • Azami makas. Verdiği alış ve satış kotasyonları arasındaki fark belirli bir seviyeyi aşamaz.
  • Asgari kotasyon büyüklüğü. Sembolik miktarlar yeterli sayılmaz; belirli bir adedin üzerinde kotasyon vermesi gerekir.
  • Kotasyon süresi. Seansın belirli bir oranı boyunca piyasada kalması gerekir.

Karşılığında işlem maliyetlerinde avantajlar tanınır. Yükümlülükler yerine getirilmezse yaptırım uygulanabilir.

Güncel eşikler ve oranlar Borsa İstanbul yönergelerinde yer alır.

Yatırımcıya ne kazandırır?

İki şey: daha dar makas ve daha öngörülebilir çıkış. Piyasa yapıcı bulunan bir payda pozisyon açtığınızda, satmak istediğinizde karşınızda bir alıcı bulma olasılığınız yükselir.

Bunun bir bedeli olmadığı anlamına gelmez — piyasa yapıcının kazandığı spread, işlem yapan yatırımcının ödediği maliyettir. Ama alternatif, çok daha geniş bir makas veya hiç karşı taraf bulamamaktır.

Kısaca

  • Piyasa yapıcı, bir payda sürekli alış ve satış kotasyonu vermeyi taahhüt eden aracı kurumdur.
  • Amacı likidite sağlamak ve makası daraltmaktır.
  • Geliri spread'den gelir; fiyatın yönünden değil işlem hacminden kazanır.
  • Azami makas, asgari kotasyon büyüklüğü ve kotasyon süresi yükümlülükleri vardır.
  • Asıl riski elinde biriken pozisyonun fiyat riskidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Her hissede piyasa yapıcı var mı?

Hayır. Piyasa yapıcılı işlem yöntemi belirli paylarda ve ürünlerde uygulanır. Yüksek hacimli hisselerde genelde ihtiyaç duyulmaz.

Piyasa yapıcı fiyatı yönlendirebilir mi?

Modeli buna dayanmaz; geliri hacimden gelir. Ayrıca kotasyon yükümlülükleri ve manipülasyon denetimi bu tür davranışları kısıtlar.

Bir payda piyasa yapıcı olduğunu nasıl anlarım?

Borsa İstanbul, piyasa yapıcılı işlem yöntemi uygulanan payları ve ilgili aracı kurumları kamuya duyurur.

İlgili Terimler

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.