Borsa Emir Tipleri Nelerdir? Hangisi Ne Zaman?
Borsaya girilebilecek emirler ilk bakışta uzun ve karışık bir liste gibi görünür. Aslında üç ayrı soruya cevap veriyorlar: hangi fiyattan, hangi koşulda ve ne kadar süre geçerli.
Bu üçünü ayırmak listeyi anlaşılır hale getiriyor.
1. Fiyatı belirleyen emirler
| Emir | Ne yapar | Ana riski |
|---|---|---|
| Limit emir | Belirlediğiniz fiyattan veya daha iyisinden işlem görür | Gerçekleşmeyebilir |
| Piyasa emri | Karşı taraftaki fiyatı kabul eder, hemen gerçekleşir | Slipaj |
| Piyasadan limite | Yalnızca en iyi kademeden işlem görür, kalanı limit emre döner | Kalan gerçekleşmeyebilir |
| Açılış fiyatlı | Açılış seansında oluşan fiyattan gerçekleşir | Fiyat önceden bilinmez |
Buradaki temel tercih hız ile fiyat kontrolü arasındadır. Limit emir fiyatı kontrol eder ama gerçekleşmeyi garanti etmez; piyasa emri tersini yapar.
2. Koşula bağlı emirler
Bunlar hemen çalışmaz; belirlediğiniz bir olay gerçekleştiğinde devreye girer.
- Zarar durdur. Fiyat belirlediğiniz seviyeye inerse pozisyonu kapatır. Tetiklendiğinde piyasa emri gibi çalışır.
- Zarar durdur limitli. Aynı mantık, ama tetiklendiğinde limit emir girilir. Slipajı sınırlar, gerçekleşmeme riski getirir.
- Kâr al. Hedef fiyata ulaşıldığında pozisyonu kapatır.
- İz süren stop. Stop seviyesi fiyat lehinize hareket ettikçe yukarı taşınır.
- Şartlı emir. Yukarıdakilerin tamamını kapsayan üst kategori.
3. Geçerlilik koşulları
Burada bir kavram karışıklığı var: KİE ve GİE birer emir tipi değil. Bunlar emrin ne kadar süre geçerli olacağını belirleyen koşullardır ve limit fiyatla birlikte kullanılırlar.
- Günlük. Seans sonunda gerçekleşmeyen kısım iptal edilir. Varsayılan davranış.
- KİE (kalanı iptal et). Gerçekleşen kısmı alır, kalanı kuyrukta bırakmadan iptal eder.
- GİE (gerçekleşmezse iptal et). Tamamı gerçekleşemiyorsa hiç gerçekleşmez.
- Tarihli veya iptale kadar geçerli. Emir birden fazla seans boyunca beklemeye devam eder.
Asıl ayrım: emir nerede bekliyor?
Emir tipi listelerinin neredeyse hiçbirinde geçmeyen ama pratikte en çok fark yaratan ayrım bu.
| Borsada bekleyen | Aracı kurumda bekleyen | |
|---|---|---|
| Örnek | Limit emir | Stop, kâr al, iz süren stop |
| Derinlik ekranında | Görünür | Görünmez |
| Zaman önceliği | Girildiği anda birikir | Ancak tetiklenince kuyruğa girer |
| Bağımlılık | Borsa sistemi | Kurumun altyapısı |
Bunun somut sonucu şu: hedef fiyatınız kesinse doğrudan limit emir girmek, aynı fiyata şartlı emir kurmaktan avantajlıdır. Limit emir kuyrukta sıra kapar, şartlı emir kuyruğun sonuna girer.
Tersi de doğru: pozisyonunuzu piyasaya ilan etmek istemiyorsanız şartlı emir görünmezlik sağlar.
Büyük hacimler için ayrı bir kategori
Normal işlem büyüklüğünü çok aşan pay paketleri için özel emir ve toptan alış satış işlemleri kullanılır. Bunlar bireysel yatırımcıya açık değildir ve emir defterinde görünmez.
Hangisini kullanmalı?
Tek bir doğru cevap yok, ama üç pratik kural var:
- Fiyat hassassa limit emir. Özellikle likiditesi düşük paylarda piyasa emri ciddi slipaj üretir.
- Hemen çıkmak gerekiyorsa piyasa emri — bedelini bilerek.
- Ekranı izleyemeyeceksiniz ise koşullu emir — ama garanti olmadığını hatırlayarak.
Ayrıca girilen her emrin iptal ve değiştirme kurallarına tabi olduğunu unutmamak gerekir; değiştirmenin sıra kaybı gibi görünmeyen bir bedeli var.
Kısaca
- Emirler üç soruya cevap verir: hangi fiyattan, hangi koşulda, ne kadar süre.
- KİE ve GİE emir tipi değil, geçerlilik koşuludur.
- Limit emirler borsada bekler ve zaman önceliği kazanır.
- Koşullu emirler aracı kurumda bekler, emir defterinde görünmez.
- Büyük pay paketleri özel emir ve toptan işlemlerle el değiştirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Hangi emir tipleri her aracı kurumda var?
Limit ve piyasa emri standarttır. Koşullu emirler ve bazı geçerlilik tipleri kurumdan kuruma değişir; kendi uygulamanızın emir ekranından kontrol etmek gerekir.
Aynı emirde birden fazla koşul kullanılabilir mi?
Bazı yapılar birleştirilebilir — örneğin limit fiyat ile KİE koşulu birlikte kullanılır. Hangi kombinasyonların desteklendiği aracı kurum arayüzünde görünür.
Yeni başlayan için hangi emir tipi uygun?
Limit emir, gerçekleşme fiyatını kontrol altında tuttuğu için öngörülebilir bir başlangıç sağlar. Piyasa emri hız kazandırır ama fiyat riskini kabul etmeyi gerektirir.
İlgili Terimler
- Limit Emir — En temel emir tipi
- Piyasa Emri — Hız odaklı alternatif
- Şartlı Emir — Koşullu emirlerin üst kategorisi
- Fiyat ve Zaman Önceliği — Sıralamayı belirleyen kural
- Slipaj — Emir seçiminin en somut sonucu
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.