Teminat Tamamlama Çağrısı (Margin Call) Nedir?
Kredili işlem yapan bir yatırımcı için en kötü senaryo yanılmak değildir. Yanıldığınızda beklersiniz, fikrinizin doğrulanmasına zaman tanırsınız. Asıl kötü senaryo, o zamanın elinizden alınmasıdır. Teminat tamamlama çağrısının yaptığı budur.
Teminat tamamlama çağrısı nedir?
Teminat tamamlama çağrısı, kredili pozisyon taşıyan yatırımcının hesabındaki teminatın belirlenen alt sınırın altına düşmesi durumunda aracı kurumun gönderdiği ek teminat talebidir. İngilizcede margin call denir.
Talep belirtilen sürede karşılanmazsa aracı kurum pozisyonları yatırımcının onayını beklemeden kapatır. Buna zorunlu kapatma ya da likidasyon adı verilir.
Nasıl çalışır? Sayılarla örnek
100.000 TL öz sermayeniz var ve aynı tutarda kredi kullanarak 200.000 TL'lik hisse aldınız. Yani iki kat kaldıraç kullandınız.
Hisseler %20 düşerse portföyünüz 160.000 TL'ye iner. Borcunuz hâlâ 100.000 TL olduğuna göre öz sermayeniz 60.000 TL'ye gerilemiştir. Portföyün %20 düşmesi, sizin paranızın %40'ını silmiştir.
Aracı kurumunuz sürdürme teminat oranını %35 olarak belirlediyse, öz sermayenizin portföy değerine oranı bu eşiğin altına indiğinde çağrı gelir. Yukarıdaki örnekte oran %37,5 olduğu için henüz sınırdasınız. Hisseler biraz daha düşerse çağrı gelir.
Çağrıya iki cevap verebilirsiniz: hesabınıza nakit yatırırsınız ya da pozisyonun bir kısmını satarsınız. Hiçbirini yapmazsanız üçüncü seçenek sizin yerinize uygulanır.
Neden en kötü zamanda gelir?
Teminat çağrısı tesadüfen gelmez. Fiyatlar düştüğünde gelir. Yani satmanız gereken an, satmak için en kötü andır.
Bu mekanizma piyasa genelinde aynı anda çalıştığında düşüşü hızlandırır. Kaldıraçlı yatırımcılar teminat bulmak için satar, satış fiyatı daha da düşürür, düşen fiyat yeni teminat çağrıları doğurur. Volatilitenin yükseldiği dönemlerde sert düşüşlerin bir bölümü bu döngüden kaynaklanır.
Ölçek büyüdüğünde sonuç da büyür. 2026 temmuzunda Situational Awareness fonu teminat çağrılarını karşılayamayınca yaklaşık 16 milyar dolarlık hisse portföyünü tek seferde ve piyasa fiyatının altında satmak zorunda kaldı.
Çağrının geleceği fiyatı önceden hesaplayın
Teminat çağrısı sürpriz olmak zorunda değil. Pozisyonu açtığınız gün hangi fiyatta tetikleneceğini hesaplayabilirsiniz.
Yukarıdaki örnekte 100.000 TL borçla 200.000 TL'lik pozisyon açtınız. Sürdürme teminat oranı %35 olsun. Çağrının geleceği portföy değeri, borcun (1 eksi teminat oranına) bölünmesiyle bulunur: 100.000 ÷ 0,65 ≈ 153.800 TL.
Yani portföyünüz 153.800 TL'ye indiğinde çağrı gelir. Bu, başlangıç değerine göre yaklaşık %23'lük bir düşüş demek. Hisse bazında konuşursak, 50 TL'den aldığınız bir hissede çağrı 38,5 TL civarında tetiklenir.
Bu sayıyı bilmek pozisyonun gerçek dayanma sınırını gösterir. Kaldıraç arttıkça sınır hızla yukarı çıkar: aynı örnekte dört kat kaldıraç kullansaydınız, çağrı %10'un altındaki bir düşüşte gelirdi.
Teminat çağrısı ile stop-loss farkı
İkisi de pozisyonu kapatır, ama kararı veren taraf farklıdır.
Stop-loss sizin belirlediğiniz bir çıkıştır. Seviyeyi siz seçersiniz, kabul edeceğiniz zararı önceden bilirsiniz ve isterseniz iptal edebilirsiniz.
Teminat çağrısı ise aracı kurumun kendi alacağını korumak için işlettiği bir mekanizmadır. Seviyeyi sözleşme belirler, zamanlamayı piyasa belirler ve satış sırasında en iyi fiyatı arama önceliği sizde değildir.
Kredili işlem yapıyorsanız kendi stop seviyenizi, teminat çağrısının tetikleneceği seviyenin belirgin şekilde yukarısına koymak mantıklıdır. Böylece çıkış kararı sizde kalır.
Hangi işlemlerde teminat çağrısı gelir?
Kredili hisse alımında, açığa satışta, vadeli işlem ve opsiyon pozisyonlarında, kaldıraçlı döviz işlemlerinde teminat çağrısı ihtimali vardır.
Açığa satışta risk yapısı daha da sivridir. Bir hisseyi satın aldığınızda kaybınız yatırdığınız tutarla sınırlıdır. Açığa sattığınızda hisse yükseldikçe zararınızın teorik bir üst sınırı yoktur, dolayısıyla teminat ihtiyacınız da sürekli artabilir.
Kendi paranızla, kredisiz aldığınız hisselerde teminat çağrısı gelmez. Değer düşse bile kimse sizden ek para istemez ve pozisyonunuzu kimse kapatmaz.
Hisse senedi kredisi koşullarını incele →
Çağrı geldiğinde ne yapmalı?
Panikle verilen kararlar bu aşamada pahalıya mal olur. Sırasıyla düşünülmesi gereken birkaç nokta var.
Süreyi öğrenin. Aracı kurumlar çağrının karşılanması için belirli bir süre tanır. Bu süre kuruma ve ürüne göre değişir. Ne kadar zamanınız olduğunu bilmeden karar vermeyin.
Nakit eklemenin anlamını sorgulayın. Ek teminat yatırmak pozisyonu ayakta tutar, ama aynı zamanda kaybeden bir pozisyona daha fazla para bağlamak demektir. Fiyat düşmeye devam ederse ikinci bir çağrı gelir. Bu soruyu "para bulabilir miyim" diye değil, "bu pozisyona bugün sıfırdan girer miydim" diye sorun.
Kısmi kapatmayı değerlendirin. Pozisyonun bir bölümünü satmak hem borcu hem riski azaltır ve genellikle en dengeli seçenektir.
Hangi pozisyonun satılacağına siz karar verin. Kurum satışı kendisi yaparsa hangi hisseyi elden çıkaracağını sizin tercihinize göre seçmez. Kendi satışınızı yaparak en az inandığınız pozisyondan çıkabilirsiniz.
Teminat çağrısından nasıl korunulur?
Kaldıraç oranını düşük tutun. İki kat kaldıraç, portföyde %35 düşüşe dayanır. Dört kat kaldıraç, %17'lik düşüşte öz sermayenizin neredeyse tamamını siler. Aradaki fark tek bir kötü haftada ortaya çıkar.
Sürdürme teminat oranınızı bilin. Çağrının hangi fiyat seviyesinde geleceğini pozisyonu açmadan önce hesaplayın. Bu sayı sizin gerçek stop seviyenizdir.
Hesapta boş nakit bırakın. Kullanılabilir bakiye, çağrı geldiğinde zorunlu satışı önleyen tampondur.
Kaldıraçlı pozisyonu yoğunlaştırmayın. Kredili işlemde tek bir hisseye yüklenmek, iki riski çarpar.
Önceden çıkış kuralı belirleyin. Stop-loss emri, kararı sizin verdiğiniz bir çıkıştır. Teminat çağrısı ise kararı başkasının verdiği çıkış.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Kredili işlemler yüksek risk taşır ve yatırdığınız tutardan daha fazlasını kaybetmenize yol açabilir. Buradaki bilgiler genel niteliktedir; mali durumunuza ve risk tercihlerinize göre hazırlanmamıştır. Yatırım hizmetleri, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilen lisanslı Dinamik Menkul Değerler A.Ş. tarafından sunulmaktadır.
Sık sorulan sorular
Teminat tamamlama çağrısı ne demek?
Kredili pozisyon taşıyan yatırımcının teminatı belirlenen alt sınırın altına düştüğünde aracı kurumun gönderdiği ek teminat talebidir. İngilizce karşılığı margin call'dur.
Margin call gelirse ne yapmalıyım?
Hesabınıza nakit yatırabilir ya da pozisyonunuzun bir kısmını kapatarak teminat oranını yükseltebilirsiniz. Belirtilen sürede hiçbiri yapılmazsa aracı kurum pozisyonları kendi kapatır.
Teminat çağrısını karşılamazsam ne olur?
Pozisyonlarınız onayınız alınmadan satılır. Satış sonrası borç kapanmazsa kalan tutardan sorumlu olmaya devam edersiniz.
Kredisiz alınan hisselerde teminat çağrısı gelir mi?
Hayır. Kendi paranızla aldığınız hisselerde ek teminat talebi oluşmaz ve pozisyonunuz zorunlu olarak kapatılmaz.
Sürdürme teminat oranı nedir?
Kredili hesabın taşıması gereken asgari öz sermaye oranıdır. Öz sermayenin portföy değerine oranı bu seviyenin altına indiğinde teminat çağrısı tetiklenir. Oran aracı kuruma ve ürüne göre değişir.
Teminat çağrısı borsa düşüşlerini büyütür mü?
Büyütebilir. Kaldıraçlı yatırımcılar aynı anda satmak zorunda kaldığında satış baskısı fiyatı daha da düşürür ve bu yeni teminat çağrıları doğurur.