Bir fon, yılın ilk yarısında %439 kazandırıyor. Varlıkları 45 milyar dolara ulaşıyor. Sonra tek bir ayda portföyünün %67'sini kaybediyor ve elindeki halka açık hisselerin tamamını rakip bir fona satmak zorunda kalıyor.
Temmuz 2026'da Situational Awareness'ta olan tam olarak buydu. Hikâye kulağa uzak geliyor olabilir, ama içindeki mekanizmalar bir bireysel yatırımcının hesabında da birebir çalışır: kaldıraç, yoğunlaşma ve teminat tamamlama çağrısı.
Situational Awareness fonu nedir, ne oldu?
Situational Awareness, eski OpenAI araştırmacısı Leopold Aschenbrenner'ın 2024'te kurduğu, yapay zekâ temasına odaklanmış bir hedge fon. Hedge fon, nitelikli yatırımcılardan topladığı parayı klasik bir yatırım fonundan çok daha serbest kurallarla yöneten yapıdır: kaldıraç kullanabilir, açığa satış yapabilir, tek bir temaya yüklenebilir.
Fon, 1 milyar doların altında bir sermayeyle yola çıktı ve iki yıl içinde varlıkları temmuz ayı başında 45 milyar dolara kadar büyüdü. Ardından ABD'de yapay zekâ hisselerinde başlayan sert satış dalgası fonun stratejisini iki ayrı cepheden vurdu. Fon temmuz ayını portföyünde yaklaşık %67 kayıpla kapattı.
Aschenbrenner yatırımcılarına gönderdiği mektupta özür diledi ve fonun "kalıcı sermaye kaybına kabul edilebilir olandan daha fazla yaklaştığını" yazdı.
Leopold Aschenbrenner kim?
Aschenbrenner 25 yaşında. OpenAI'ın "Superalignment" ekibinde çalışıyordu, Nisan 2024'te şirketten ayrıldı. OpenAI ayrılığı bir bilgi sızıntısı iddiasına dayandırdı, Aschenbrenner bunu reddetti.
Haziran 2024'te yayımladığı 165 sayfalık "Situational Awareness: The Decade Ahead" başlıklı makale onu teknoloji ve finans çevrelerinde tanınan bir isim yaptı. Makalenin tezi basitti: yapay zekâ kapasitesi çok daha hızlı büyüyecek ve bunun asıl kazananı modelleri eğiten altyapı olacak.
Fonu bu tez üzerine kurdu. Erken yatırımcıları arasında Patrick Collison, John Collison, Nat Friedman ve Daniel Gross gibi teknoloji dünyasının tanınmış isimleri vardı. Daha önce profesyonel bir portföy yönetimi geçmişi yoktu.
Önce %439 getiri: yükseliş nasıl oldu?
Fonun stratejisi piyasada "çiplerde uzun, yazılımda kısa" diye özetleniyordu. Yani yapay zekâ altyapısı üreten şirketleri satın alıyor, buna karşılık geleneksel yazılım şirketlerine karşı açığa satış pozisyonu taşıyordu.
Uzun taraftaki isimler SK Hynix, CoreWeave, Nebius, Micron ve SanDisk gibi bellek, veri merkezi ve çip şirketleriydi. Bu hisseler yapay zekâ yatırım dalgasıyla birlikte hızla değerlendi ve fon yılın ilk altı ayında %439 getiri sağladı.
Bu performans Aschenbrenner'a piyasada güçlü bir takipçi kitlesi kazandırdı. Fona para akışı hızlandı, varlıklar 45 milyar dolara çıktı.
Sonra %67 kayıp: çöküş nasıl gerçekleşti?
Temmuzda dört mekanizma aynı anda ters döndü. Bu dördü bir arada olmasa, tek başlarına bu ölçekte bir zarar üretmezlerdi.
1. Yoğunlaşma riski
Fonun pozisyonları az sayıda, birbirine çok benzeyen hisseye toplanmıştı. Bunlar farklı şirketler olsa da aynı temaya, yapay zekâ altyapı harcamasına bağlıydı. Tema satılınca hepsi birlikte düştü. SK Hynix, CoreWeave, Nebius, Micron ve Bloom Energy gibi isimler ay içinde %35 ile %47 arasında değer kaybetti.
Bu, diversifikasyonun neden yalnızca "farklı hisse sayısı" meselesi olmadığını gösterir. On farklı hisseniz olabilir ama hepsi aynı hikâyeye bağlıysa, portföyünüz aslında tek bir pozisyondur.
2. Kaldıraç
Fon dört katına kadar kaldıraç kullanıyordu. Yani 1 birim öz sermayeyle 4 birimlik pozisyon taşıyordu. Kaldıraç kazancı çarptığı gibi zararı da çarpar: portföydeki %17'lik bir düşüş, 4x kaldıraçla öz sermayede yaklaşık %68'e karşılık gelir.
Fon ayrıca opsiyon kullanarak getirisini daha da büyütüyordu. Bu, tek tek hisselerdeki küçük hareketlerin bile portföy düzeyinde büyük etki yaratması anlamına geliyordu.
3. Ters giden kısa pozisyonlar
Normal şartlarda açığa satış bir koruma görevi görür: uzun pozisyonlar düşerken kısa pozisyonlar kazandırır. Temmuzda bu olmadı.
Fonun kısa taraftaki bahsi Adobe gibi yazılım şirketleriydi. Tez şuydu: yapay zekâ ajanları geleneksel yazılım abonelik modelini aşındıracak. Ancak temmuzda yatırımcılar tam tersi yönde hareket etti, çip hisselerinden çıkıp yazılıma geçtiler. Yazılım hisseleri yükseldi. Fon uzun tarafta düşerken kısa tarafta da zarar etti.
4. Teminat tamamlama çağrısı
Kaldıraçlı pozisyon aracı kurum ya da bankadan alınan borçla taşınır. Teminat olarak tutulan varlıkların değeri belirli bir eşiğin altına düşerse, borç veren taraf ek teminat ister. Buna teminat tamamlama çağrısı, İngilizcesiyle margin call denir. Karşılanmazsa pozisyonlar sizin iradeniz dışında kapatılır.
Fonun aracı kurumları Goldman Sachs, JPMorgan ve Bank of America'ydı. Zararlar büyüyünce teminat çağrıları geldi ve fonun nakit bulmaktan başka seçeneği kalmadı.
Citadel anlaşması ve fonun bugünkü durumu
Aschenbrenner, teminat çağrılarını karşılamak için yaklaşık 16 milyar dolarlık halka açık hisse portföyünün tamamını Ken Griffin'in yönettiği Citadel'e sattı. Satış piyasa fiyatının altından gerçekleşti; zorunlu satışta pazarlık gücü satan tarafta olmaz. Bu ölçekte bir portföyü tek seferde eritmek, likiditenin neden getiri kadar önemli olduğunu gösteren bir örnek.
Anlaşma sonrası fonun varlıkları yaklaşık 10 milyar dolara geriledi. Fon halka açık hisselerden tamamen çıktı, ancak özel şirketlerdeki paylarını korudu. Bunların en büyüğü Anthropic'te tutulan ve yaklaşık 5 milyar dolar değer biçilen hisse. Situational Awareness bundan sonra bir hedge fon olarak değil, özel yatırım şirketi olarak faaliyet gösterecek.
Bireysel yatırımcı bu olaydan ne çıkarmalı?
Buradaki hiçbir mekanizma profesyonellere özgü değil. Aynı hatalar çok daha küçük hesaplarda da yapılıyor.
Doğru getiri, yanlış risk olabilir. %439 getiri fonun stratejisinin doğru olduğunu kanıtlamadı, yalnızca henüz test edilmediğini gösterdi. Bir stratejinin gerçek kalitesi kötü ayda ortaya çıkar.
Kaldıraç zamanı sizden alır. Kaldıraçsız bir pozisyonda yanılıyorsanız beklersiniz. Kaldıraçlı pozisyonda bekleme lüksünüz yoktur, çünkü teminat çağrısı sizin yerinize karar verir. Kaldıracın nasıl çalıştığını kullanmadan önce anlamak gerekir.
Tema çeşitlendirmesi hisse çeşitlendirmesinden önemlidir. Portföyünüzdeki isimlerin kaçının aynı hikâyeye bağlı olduğunu sorun. Farklı sektörler ve farklı coğrafyalar gerçek diversifikasyon sağlar.
Bir endeks, tek bir temadan daha dayanıklıdır. S&P 500 gibi geniş bir endeksi takip eden ürünler tek bir sektörün çökmesine karşı yapısal olarak daha korunaklıdır.
Pozisyon büyüklüğünü baştan belirleyin. Bir hissenin portföyünüzdeki payını, o hisse %50 düşerse ne hissedeceğinizi düşünerek belirleyin. Risk toleransınız bu sorunun cevabıdır.
ABD borsalarındaki hisseleri Slayz'da incele →
⚠️ Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Buradaki bilgi ve yorumlar genel niteliktedir; mali durumunuza, risk ve getiri tercihlerinize göre hazırlanmamıştır. Yalnızca bu bilgilere dayanarak verilen yatırım kararları beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. Geçmiş getiri gelecekteki getiriyi garanti etmez. Yatırım hizmetleri, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilen lisanslı Dinamik Menkul Değerler A.Ş. tarafından sunulmaktadır.
Sık sorulan sorular
Situational Awareness fonu nedir?
Leopold Aschenbrenner'ın 2024'te kurduğu, yapay zekâ altyapısına yatırım yapan bir hedge fondur. Varlıkları temmuz 2026 başında 45 milyar dolara ulaşmış, ay sonunda yaşanan kayıpların ardından yaklaşık 10 milyar dolara gerilemiştir.
Fon tam olarak ne kadar kaybetti?
Yatırımcılara gönderilen mektuba göre portföy temmuz ayında yaklaşık %67 değer kaybetti. Fon, yılın ilk yarısında %439 getiri sağlamıştı.
Teminat tamamlama çağrısı (margin call) nedir?
Kaldıraçlı pozisyon taşıyan bir yatırımcının teminatı, borç veren kurumun belirlediği eşiğin altına düştüğünde gelen ek teminat talebidir. Talep karşılanmazsa pozisyonlar yatırımcının onayı olmadan kapatılır.
Citadel bu portföyü neden satın aldı?
Zorunlu satış yapan bir tarafın karşısındaki alıcı fiyatı belirler. Citadel, 16 milyar dolarlık portföyü piyasa fiyatının altında devraldı.
Fon kapandı mı?
Hayır. Halka açık hisse portföyünden tamamen çıktı, ancak Anthropic'teki yaklaşık 5 milyar dolarlık payı dahil özel şirket yatırımlarını korudu ve özel yatırım şirketi olarak faaliyetine devam edecek.
Bu olay yapay zekâ balonunun patladığı anlamına mı geliyor?
Tek bir fonun çöküşü bir sektör hakkında kesin sonuç vermez. Buradaki kayıp esas olarak kaldıraç ve yoğunlaşmadan kaynaklandı; kaldıraçsız bir portföy aynı hisselerde çok daha sınırlı bir düşüş yaşardı. Yine de olay, yapay zekâ temasındaki değerlemelerin ne kadar hassas olduğunu gösteren bir örnek olarak değerlendiriliyor.
Bireysel yatırımcı benzer bir riskten nasıl korunur?
Kaldıraç kullanmamak ya da çok sınırlı kullanmak, portföyü farklı sektörlere ve coğrafyalara yaymak, tek bir temaya bağlı pozisyon toplamını sınırlamak ve pozisyon büyüklüğünü baştan belirlemek temel korunma yöntemleridir.