Korelasyon Nedir? Portföyde Nasıl Kullanılır?
Portföyünüzde on farklı hisse var ve kötü bir günde hepsi birden düşüyor. Çeşitlendirme yaptınız, peki neden işe yaramadı?
Cevap korelasyonda. Kaç farklı hisseniz olduğu değil, o hisselerin birlikte hareket edip etmediği belirleyicidir.
Korelasyon nedir?
Korelasyon, iki değişkenin birlikte hareket etme derecesini ölçen istatistiksel göstergedir. Finansta genellikle iki varlığın getirileri arasındaki ilişkiyi anlatır.
Değeri her zaman -1 ile +1 arasındadır:
- +1 İki varlık tam olarak aynı yönde hareket eder. Biri yükselirse diğeri de yükselir.
- 0 Aralarında doğrusal bir ilişki yoktur. Birinin hareketi diğeri hakkında bilgi vermez.
- -1 Tam ters yönde hareket ederler. Biri yükselirken diğeri düşer.
Gerçek hayatta uç değerler nadirdir. Aynı sektördeki iki banka hissesi arasında 0,80 civarı bir korelasyon olağandır. Bir hisse ile altın arasında bu sayı sıfıra yakın veya negatif olabilir.
Portföyde neden önemli?
Diversifikasyonun gerçek ölçüsü hisse sayısı değil, korelasyondur.
Birbiriyle 0,95 korelasyona sahip on hisse taşıyorsanız, aslında tek bir pozisyonunuz var demektir. Hepsi aynı haberle yükselir, aynı haberle düşer. Sayı size güvenlik hissi verir ama koruma sağlamaz.
Buna karşılık düşük korelasyonlu beş varlık, yüksek korelasyonlu yirmi varlıktan daha dengeli bir portföy üretir. Biri düşerken diğeri yerinde kalır ve toplam dalgalanma azalır.
Pratikte korelasyonu düşüren şeyler şunlardır: farklı sektörler, farklı ülkeler, farklı para birimleri ve farklı varlık sınıfları. Aynı endekste yer alan iki teknoloji hissesi almak çeşitlendirme sayılmaz.
ABD borsalarındaki hisseleri Slayz'da incele →
Varlık sınıfları arasında korelasyon
Çeşitlendirmenin en etkili biçimi, farklı hisseler arasında değil farklı varlık sınıfları arasında yapılanıdır. Genel eğilimler şöyledir.
Hisse ile tahvil. Tarihsel olarak düşük veya negatif korelasyona sahiptir. Ekonomi yavaşladığında hisseler düşerken faizler gerilediği için tahvil fiyatları yükselir. Ancak enflasyonun sürpriz yaptığı dönemlerde ikisi birlikte düşebilir; bu ilişki sabit değildir.
Hisse ile altın. Genellikle düşük korelasyon gösterir ve kriz dönemlerinde altın güvenli liman olarak talep görür.
Türkiye hissesi ile döviz. Burada yerel bir ayrıntı var. İhracatçı şirketlerin hisseleri kur yükselişinden olumlu etkilenirken, ithal girdiye bağımlı şirketler olumsuz etkilenir. Aynı endeksin içinde birbirine zıt tepki veren gruplar bulunur.
Aynı ülkedeki hisseler. Ülke riski hepsini birden etkilediği için korelasyon yüksek kalır. Coğrafi çeşitlendirme bu yüzden sektörel çeşitlendirmeden daha güçlü bir koruma sağlar.
Kriz anında korelasyon neden bozulur?
Korelasyonun en tehlikeli özelliği sabit olmamasıdır. Sakin dönemlerde hesapladığınız sayı, stres anında geçerliliğini yitirir.
Panik satışında yatırımcılar analiz yapmaz, ellerindeki her şeyi satar. Normalde birbirinden bağımsız hareket eden varlıklar aynı anda düşer. Piyasa deyimiyle korelasyon 1'e koşar.
Bunun en pahalı örneği 1998'de yaşandı. LTCM fonu, birbirinden bağımsız hareket ettiğini hesapladığı varlıklar üzerine yüksek kaldıraçla pozisyon almıştı. Rusya'nın borçlarını ödeyememesiyle birlikte tüm pozisyonlar aynı anda ters döndü ve fon dört aydan kısa sürede 4,6 milyar dolar kaybetti. Ayrıntısı tarihin en büyük hedge fon çöküşleri yazısında.
Çıkarılacak sonuç şu: korelasyona dayalı bir risk hesabı, tam da o hesaba en çok ihtiyaç duyduğunuz anda yanılabilir.
Korelasyon nedensellik değildir
İki şeyin birlikte hareket etmesi, birinin diğerine sebep olduğunu göstermez.
Üç ihtimal vardır. Birincisi gerçekten bir sebep-sonuç ilişkisi olabilir. İkincisi ikisini de etkileyen üçüncü bir faktör bulunabilir; iki perakende hissesinin birlikte hareket etmesinin sebebi birbirleri değil, tüketici harcamalarıdır. Üçüncüsü ilişki tamamen rastlantı olabilir.
Yeterince uzun veri kümesinde birbiriyle alakasız iki seri arasında yüksek korelasyon bulmak zor değildir. Bu nedenle korelasyon tek başına bir yatırım gerekçesi sayılmaz.
Pair trade ve ortalamaya dönüş
Korelasyon, pair trade stratejisinin temelidir. Bu stratejide yüksek korelasyonlu iki hisse seçilir, aralarında olağandışı bir fark açıldığında farkın kapanacağı varsayımıyla pozisyon alınır.
Buradaki varsayımın adı ortalamaya dönüştür. Bir değişkenin uzun vadeli ortalamasından saptıktan sonra o seviyeye geri gelme eğilimini anlatır.
Ortalamaya dönüş bir doğa kanunu değil, gözlemlenmiş bir eğilimdir. İki şirketin ilişkisi kalıcı olarak değiştiyse fark kapanmaz. Korelasyonun neden bozulduğunu anlamadan yapılan işlem, istatistiğe güvenip gerçeği görmezden gelmek anlamına gelir.
Korelasyona nasıl bakılır?
Üç noktaya dikkat edilir.
Hangi dönem? Bir yıllık korelasyon ile beş yıllık korelasyon farklı çıkabilir. Kısa dönem gürültüye, uzun dönem yapısal ilişkiye daha duyarlıdır.
Sabit mi, değişken mi? Tek bir sayı yerine korelasyonun zaman içindeki seyrine bakmak daha bilgilendiricidir. Düşme eğilimindeyse iki varlık ayrışmaya başlamış olabilir.
Fiyat mı, getiri mi? Korelasyon fiyat seviyeleri üzerinden değil, getiriler üzerinden hesaplanır. Fiyat üzerinden yapılan hesap yanıltıcı sonuç verir.
Sık yapılan üç hata
Tek bir sayıya güvenmek. Korelasyon zamanla değişir. Beş yıl önce hesaplanmış 0,85'lik bir değer bugün 0,40 olabilir. Portföy kararı alırken güncel ve tarihsel seyri birlikte okumak gerekir.
Yeterince uzun olmayan veri kullanmak. Üç aylık veriyle hesaplanan korelasyon çoğunlukla gürültüdür. Anlamlı bir ilişki için en az bir yıllık, tercihen daha uzun seri gerekir.
Çeşitlendirmeyi sayıyla ölçmek. Portföyünüzde kaç hisse olduğu değil, o hisselerin ortalama korelasyonu belirleyicidir. Yirmi hisseli bir portföy, hepsi aynı sektördeyse tek hisseli bir portföyden çok da güvenli değildir.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır ve yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Buradaki bilgi ve yorumlar genel niteliktedir; mali durumunuza, risk ve getiri tercihlerinize göre hazırlanmamıştır. Geçmiş getiri gelecekteki getiriyi garanti etmez. Yatırım hizmetleri, Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilen lisanslı Dinamik Menkul Değerler A.Ş. tarafından sunulmaktadır.
Sık sorulan sorular
Korelasyon nedir?
İki değişkenin birlikte hareket etme derecesini ölçen istatistiksel göstergedir. Değeri -1 ile +1 arasında değişir; +1 tam aynı yönde, -1 tam ters yönde, 0 ise doğrusal ilişki olmadığını gösterir.
Portföyde ideal korelasyon kaçtır?
Tek bir ideal değer yoktur. Genel yaklaşım, portföydeki varlıklar arasındaki korelasyonu mümkün olduğunca düşük tutmaktır; böylece bir varlık düşerken diğerleri toplam kaybı sınırlar.
Negatif korelasyon ne anlama gelir?
İki varlığın ters yönde hareket etmesidir. Biri değer kazanırken diğeri kaybeder. Portföyde dengeleyici etki sağlayabilir, ancak toplam getiriyi de sınırlayabilir.
Korelasyon nedensellik midir?
Hayır. İki değişkenin birlikte hareket etmesi aralarında sebep-sonuç ilişkisi olduğunu göstermez. İkisini birden etkileyen üçüncü bir faktör olabilir veya ilişki rastlantısal olabilir.
Kriz dönemlerinde korelasyon neden artar?
Panik satışlarında yatırımcılar varlık ayrımı yapmadan satış yaptığı için normalde bağımsız hareket eden varlıklar aynı anda düşer. Buna korelasyonun 1'e koşması denir ve çeşitlendirmenin koruma etkisini zayıflatır.
Korelasyon nasıl hesaplanır?
İki varlığın belirli bir dönemdeki getirileri kullanılarak hesaplanır. Fiyat seviyeleri değil getiriler esas alınır ve seçilen dönem uzunluğu sonucu doğrudan etkiler.